ستایی و شهری کارآفرین، نشان داد که در مرحله ی اول پنج نیاز اساسی پیدا کردن مشتریان جدید، گسترش منابع و ابزار، گسترش بازار، بازاریابی و مهارت های ارتباطی، از جمله ی نیازهای آموزشی اولیه آنان است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل سوم

 

روش شناسی پژوهش

 

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه:

در این فصل به بررسی و معرفی نوع و روش پژوهش، متغیرهای پژوهش، ابزارهای اندازه گیری، چگونگی تعیین روایی و پایایی ابزار به کار رفته در پژوهش، شرح چگونگی جمع آوری داده‌ها، جامعه‌ی آماری، نمونه، حجم نمونه و روش نمونه گیری، و روش تجزیه و تحلیل داده‌ها پرداخته می‌شود.

 نوع و روش پژوهش:

این پژوهش از نوع پژوهش های کاربردی و روش آن توصیفی پیمایشی است. ابزار دستیابی به اطلاعات، از یک طرف مطالعه ی اسناد و منابع موجود در داخل کشور و سایر کشورها بوده است، از طرف دیگر برای توصیف نیازهای آموزشی زنان روستایی در راستای خوداشتغالی از ابزار پرسشنامه استفاده گردید. از آنجا که اکثر زنان مورد مطالعه در این پژوهش بیسواد و یا کم سواد بوده اند و به راحتی قادر به پاسخ دادن به پرسشنامه نبودند، از مصاحبه برای پر کردن پرسشنامه ی حاوی سؤالات بسته استفاده گردید.

جامعه آماری، روش نمونه گیری و حجم نمونه:

اولین مرحله در انجام هر پژوهش، شناسایی جمعیت یا جامعه ای است که در مورد آن مطالعه صورت می گیرد. جامعه ی آماری این مطالعه کلیه زنان روستایی تحت پوشش آموزش های روستایی در حوزه ی جهاد کشاورزی شهرستان کرمانشاه است. اما بعد از انتخاب و تعیین جامعه ی مورد مطالعه، یکی از تصمیمات مهمی که پیش روی محقق قرار دارد، انتخاب نمونه است. نمونه ای که باید نماینده ی جامعه ای باشد که پژوهشگر قصد دارد یافته های پژوهش خود را به آن تعمیم دهد. لذا در این مطالعه، به منظور نمونه گیری از این مجموعه به دو شیوه ی خوشه ای چند مرحله ای و سپس تصادفی اقدام می گردد. بدین صورت که در ابتدا در میان تمام مراکز جهاد کشاورزی تحت پوشش مرکز جهاد کشاورزی شهرستان که به تعداد 10 مرکز می باشند، بر اساس تقسیم بندی جغرافیایی در چهار جهت اصلی (شمال، جنوب، شرق، و غرب) تعداد 4 مرکز انتخاب گردید. هر یک از مراکز انتخاب شده دارای تعدادی روستای تحت پوشش می باشد از این رو، در هر مرکز تعداد 10 روستا به شکل تصادفی انتخاب و زنان ساکن روستاهای انتخاب شده مورد مطالعه واقع گردید. از هر روستا به نسبت بین 5 تا 10 زن و در مجموع از هر مرکز تعداد 75 زن روستایی در مصاحبه شرکت داده شد. بر این اساس در مجموع نهایی تعداد 300 زن روستایی تحت پوشش این مطالعه قرار گرفت. اگر چه در تحلیل نهایی تعداد 30 مورد از پرسشنامه ها قابل استفاده نبود و حجم نمونه در نهایت به 270 نفر رسید.

متغیرهای پژوهش:

این مطالعه به صورت توصیفی و به شکل تک متغیره انجام می پذیرد. اهداف اصلی آن تعیین نیازهای آموزشی زنان روستایی در راستای مهارت های خود اشتغالی کارآفرینانه است. از این رو، 3 متغیر اصلی در این مطالعه مورد بررسی قرار می گیرند. این متغیرها شامل: مهارت های خود اشتغالی در حوزه ی مهارت های خانگی، زراعی، دامی / باغی می باشد.

متغیرهای کنترل پژوهش این مطالعه نیز شامل موارد زیر است:

  • جنسیت (فقط زنان)
  • محل جغرافیایی زندگی (فقط روستاها)
  • سن (سنین بین 15 تا 60 سال)
  • توانایی انجام کار (سلامت جسمی برای انجام کارهای خوداشتغالی)

ابزار اندازه گیری متغیرها:

با توجه به اینکه پژوهش حاضر از نوع توصیفی – پیمایشی است، لذا جهت سنجش و گردآوری داده ها از پرسشنامه به عنوان ابزاری علمی و معتبر استفاده شده است. از این رو، ابزار این پژوهش، پرسشنامه ای محقق ساخته است که با توجه به اهداف، فرضیات و مبانی نظری و مطالعات انجام شده بر اساس مقیاس چند درجه ای طیف لیکرت تهیه و تنظیم شده است.

این پرسشنامه که به منظور تعیین میزان، نوع و رتبه بندی نیازهای آموزشی زنان مورد مطالعه، به روش دلفی و با بهره گیری از نظرات کارشناسان جهاد کشاورزی شهرستان در سطوح مختلف تهیه گردیده است، پرسشنامه ی با تعداد 148 سؤال است. این پرسشنامه میزان نیاز هر یک از افراد مورد مطالعه را بر اساس مهارت خود اشتغالی در سه حوزه ی کلی «تولیدات خانگی، تولید محصولات زراعی / باغی، و پرورش دام و تولید فرآورده های دامی» مورد بررسی قرار می دهد.

پرسشنامه ی پژوهش حاوی سه بخش است. در بخش اول مشخصات دموگرافیک افراد مورد مطالعه شامل: سن، مدت اسکان در روستا، وضعیت اسکان در روستا از نظر دائمی یا فصلی بودن، وضعیت تأهل (مجرد، متأهل و مطلقه)، میزان سواد، تعداد فرزندان، وضعیت اشتغال، میزان درآمد شخصی، و مالکیت زمین – باغ – دامداری و …، بود. در بخش دوم این پرسشنامه نیازهای آموزشی زنان روستایی بر اساس سه حوزه ی کلی تولیدات خانگی، محصولات زراعی / باغی، و پرورش دام / طیور و آبزیان مورد ارزیابی قرار گرفته است.

در بخش تولیدات خانگی شامل چهار مؤلفه ی خیاطی و دوزندگی با (31 گویه)، فرآوری و بسته بندی محصولات غذایی با (26 گویه)، بافندگی با (33 گویه) و ساخت، طراحی و چاپ با (30گویه)، و رد مجموع این حوزه از نیازهای آموزشی زنان با تعداد 120 گویه مورد ارزیابی و بررسی قرار می گیرد.

در بخش تولید محصولات زراعی / باغی، نیازهای آموزشی زنان روستایی با (16) گویه و در بخش پرورش دام، طیور و آبزیان نیز با (12 گویه) مورد بررسی قرار می گیرد.

بدین ترتیب در این سح حوزه ی کلی نیازهای آموزشی زنان در قالب (148) گویه مورد بررسی و ارزیابی قرار می گیرد.

در بخش سوم نیز نیازهای آموزشی خاص بومی – محلی زنان روستایی مورد ارزیابی است. در این بخش از زنان مورد مطالعه خواسته می شود تا با توجه به وضعیت، شرایط و امکانات بومی – محلی زندگی خودشان، نیازهای آموزشی مهارت های خوداشتغالی را که در بخش دوم پرسشنامه به آنها اشاره نگردیده است، مشخص نمایند.

روایی[34] و پایایی[35] ابزار مورد استفاده:

روایی: برای معتبرسازی پرسشنامه ی به کار رفته در پژوهش، از رویه استخراج اجزای معتبر مورد اندازه گیری از ادبیات موضوعی پژوهش، و آنگاه بومی سازی آن با بهره گیری از نظریات متخصصان و نیز نمونه ای مقدماتی استفاده گردیده است (هالت و فررل[36]، 1997؛ به نقل از آقاجانی و همکاران، 1392، ص 14). بدین منظور، پرسشنامه طراحی شده که خود با استفاده از روش دلفی و بر اساس نظرات کارشناسان جهاد کشاورزی شهرستان طراحی گردیده است، به صورت پیش آزمون در اختیار تعداد 10 نفر از کارشناسان، استادان و خبرگان قرار گرفت. آنگاه پس از اخذ نظریات اصلاحی و تعدیل موادی از آنها، دوباره در اختیار تعداد 20 نفر از افراد جامعه ی آماری به عنوان نمونه مقدماتی قرار گرفت و بر اساس نظریات اصلاحی این گروه، از مرتبط بودن سؤالات با توجه به جامعه ی آماری مورد مطالعه اطمینان حاصل شد. در نهایت، پرسشنامه ی نهایی تهیه و بعد از تعیین پایایی، برای جمع آوری داده ها مورد استفاده قرار گرفت.

پایایی: یکی از روش های محاسبه ی اعتبار پرسشنامه، استفاده از ضریب آلفای کرونباخ است، که در پژوهش حاضر از این روش استفاده شده است. روش آلفای کرونباخ برای محاسبه ی هماهنگی درونی ابزار اندازه گیری از جمله پرسشنامه یا آزمون هایی که خصیصه های مختلف را اختیار می کنند، به کار می رود. در این گونه ابزارها، پاسخ هر سؤال می تواند مقادیر عددی مختلف را اختیار کند. برای محاسبه آلفای کرونباخ، ابتدا باید واریانس نمره های هر زیر مجموعه سؤال پرسشنامه (یا زیر آزمون) و واریانس کل را محاسبه نمود و سپس با استفاده از فرمول زیر مقادیر ضریب آلفا را محاسبه کرد:

 

محاسبه ی ضریب آلفای کرونباخ برای پرسشنامه ی مذکور در مجموع کل سؤالات و نیز در مؤلفه های مورد بررسی بر اساس جدول زیر بوده است که در تمام موارد از حد بحرانی 70 درصد بالاتر و بیانگر اعتبار پرسشنامه ی مذکور می باشد.

 

جدول 1-3: پایایی پرسشنامه نیازسنجی آموزشی زنان روستایی با استفاده از آزمون آلفای کرونباخ
ردیف متغیر آلفای کرونباخ
1 نیازهای آموزشی (کل مؤلفه ها) 0.836
2 تولیدات خانگی 0.836
3 خیاطی و دوزندگی 0.871
4 فرآوری و بسته بندی محصولات غذایی 0.798
5 بافندگی 0.840
6 ساخت، طراحی و چاپ 0.832
7 تولید محصولات زراعی / باغی 0.811
8 پرورش دام، طیور و آبزیان 0.864

 

روش‌ها و ابزار تجزیه و تحلیل داده‏ها:

برای تجزیه و تحلیل داده های این پژوهش از دو روش آمار توصیفی (جدول توزیع فراوانی و درصد فروانی، میانگین و انحراف معیار) و آمار استنباطی (تی تک نمونه ای با عدد ثابت، آزمون رتبه بندی فریدمن) استفاده شده است.

با توجه به ماهیت داده‌ها و سؤالات پژوهش و سطوح سنجش متغیرها پس از آزمون پیش فرض های نرمال بودن توزیع داده‌ها و آمار پارامتریک از روش های زیر برای تجزیه و تحلیل داده‌ها استفاده گردید.

  1. آمار توصیفی: به منظور دسته بندی و خلاصه کردن داده‌ها از شاخص های آمار توصیفی شامل جدول توزیع فراوانی، درصد فراوانی، میانگین و انحراف معیار استفاده می گردد.
  2. آمار استنباطی: در این بخش از آزمون تی با عدد ثابت برای تحلیل نتایج مربوط به پرسشنامه ی نیازسنجی، و آزمون فریدمن برای رتبه بندی نیازهای آموزشی افراد مورد مطالعه استفاده می گردد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل چهارم

 

ارائه و تجزیه و تحلیل داده‌ها

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه:

در فصل قبل به بیان روش شناسی پژوهش پرداخته شد. در این فصل در ابتدا به معرفی افراد نمونه‌ی آماری بر اساس ویژگی‌هایی نظیر سن، مدت زمان اسکان در روستا، وضعیت اقامت از نظر دائمی بودن یا فصلی بودن در روستا، وضعیت تأهل افراد مورد مطالعه، وضعیت سرپرستی، میزان و سطح سواد، تعداد فرزندان، وضعیت اشتغال، میزان درآمد شخصی در ماه، مالکیت زمین، باغ و … می‌پردازیم و در ادامه به بررسی سؤالات مطرح شده در پژوهش با استفاده از تحلیل داده‌های مربوطه پرداخته می‌شود.

 

4-2: توصیف افراد نمونه‌ی آماری

آزمودنی های این مطالعه، کلیه زنان روستایی تحت پوشش آموزش های روستایی در حوزه ی جهاد کشاورزی شهرستان کرمانشاه در نیمه ی دوم سال مالی 1393 بوده اند. کل افرادی که مورد مطالعه قرار گرفته اند به تعداد 300 نفر بود. از 300 پرسشنامه ی توزیع و جمع آوری شده تعداد 270 پرسشنامه قابل استفاده بود. توزیع فراوانی افراد مورد مطالعه بر اساس تعدادی از متغیرهای دموگرافیک در جداولی که در ادامه ی این فصل آورده شده اند، ارائه گردیده است.

 

جدول 1-4: ویژگی سنی زنان مورد مطالعه بر اساس سال
متغیر      (سن) شاخص توصیفی
فراوانی درصد فروانی درصد فروانی تجمعی
کمتر از 20 39 14.4 14.4
21 تا 30 100 37 51.5
31 تا 40 74 27.4 78.9
41 تا 50 46 17 95.9
51 تا 60 10 3.7 99.6
بالاتر از 60 1 0.4 100
مجموع 270 100  

نتایج ارائه شده در جدول (1-4) نشان دهنده ی آن است که بیشترین فراوانی زنان مورد مطالعه در سنین بین 21 تا 30 سال با تعداد 100 نفر یعنی معادل 37 درصد کل افراد مورد مطالعه و کمترین این فراوانی در سنین بالای 60 سال با فراوانی 1 نفر یعنی معادل 0.4 کل افراد مورد مطالعه است. بر اساس ستون فراوانی تجمعی نیز می توان گفت که 78.9 درصد افراد کمتر از 40 سال سن داشته اند.

جدول 2-4: ویژگی وضعیت مدت زمان اسکان زنان مورد مطالعه در روستا بر اساس سال
متغیر(مدت زمان اسکان در روستا) شاخص توصیفی
فراوانی درصد فروانی درصد فروانی تجمعی
کمتر از 10 7 2.6 2.6
11 تا 20 46 17 19.6
21 تا 30 109 40.4 60
31 تا 40 69 25.6 85.6
41 تا 50