اثر معماری است و در واقع زمینه، بستر شکل گیری معماری است.
تفکر زمینه گرا هیچ چیز را در کلیتی که آن را تشکیل داده است، پس نمی زند و برعکس زمینه حاکی از آگاهی داشتن از تمام محتویات تشکیل دهنده اش است. این تفکر، دامنه وسیعی از مفاهیم اجتماعی، علمی، تاریخی، دینی، فرهنگی و اقتصادی را زیر یک چتر قرار می دهد.
اگر به جای سبک های تقلیدی و یا نوآوری های افراطی، روابط بصری مستحکم و روشنی به وجود آمده باشد، مایه آزردگی بصری نخواهد بود (جهانبخش 1393، 41).

فصل سوم:
بررسی بستر طرح

فصل سوم :

مقدمه:
این بخش به مطالعات بستر طرح یعنی شهر بوشهر و محدوده مورد نظر برای طراحی اختصاص دارد. د راین بخش ابتدا به پیشینه تاریخی این منطقه پرداخته شده و سپس وجه تسمیه و معماری بافت قدیم و بخش تاریخی شهر مورد بررسی قرار می گیرد. سپس به صورت کامل تری به معرفی عناصر و مشخصه های معماری بوشهری پرداخته و با ارائه ی نقشه ها و تصویر های مختلف به معرفی این عناصر پرداخته می شود. در ادامه به آسیب شناسی مختصری از بافت تاریخی بوشهر و بالاخص محدوده مورد نظر پرداخته. سپس به معرفی محدوده طرح پرداخته می شود. در ادامه عناصر و الگو های طراحی بافت تاریخی با شاخص های اقلیمی ماهانی ، ایوانز و … مورد ارزیابی قرار می گیرد. در آخر به تحلیل سایت مورد نظر از نقطه نظر دسترسی و نور و دید به سایت و دید از سایت می پردازیم. در این بخش از روش توصیفی تحلیلی برای بخش نخست و روش آماری – تحلیل برای بخش دوم استفاده شده است. گردآوری داده های این بخش به صورت کتابخانه ای و میدانی بوده و از ابزار مشاهده و مصاحبه بسیار استفاده شده است.

3-1- بوشهر:
3-1-1- موقعیت جغرافیایی:
استان بوشهر با وسعت23167 کیلومتر مربع در جنوب ایران وحاشیه خلیج فارس و در موقعیت جغرافیایی 27 درجه و 14 دقیقه تا 30 درجه و 16 دقیقه عرض شمالی و 50درجه و 6 دقیقه تا 52 درجه و 58 دقیقه طول شرقی قرار دارد.این استان از شمال به استان خوزستان واستان کهکیلویه و بویر احمد از مشرق به استان فارس از جنوب شرقی به استان هرمزگان واز جنوب ومغرب با طولی در حدود 625 کیلومتر به خلیج فارس محدود است.
آب وهوای استان بوشهر به طور کلی گرم (بیابان کناری) که در نواحی ساحلی گرم ونمناک ودر قسمتهای داخلی گرم وخشک است.از جمله رودخانه های استان بوشهر رودخانه مند، دالکی، شور، شاپور، حله و اهرم است. استان بوشهر دارای 9 شهرستان به نامهای بوشهر، دشتی، دیر، کنگان، دشتستان، تنگستان، گناوه، دیلم وجم، 22بخش، 29شهر و43 دهستان است وطبق آخرین سرشماری جمعیت آن به 832067 نفر می رسد. ( سایت هوا شناسی استان بوشهر)
3-1-2- تاریخچه:
تاریخ پیدایش این منطقه همزمان با پیدایش سکونت و تمدن در کناره ی خلیج فارس بوده به گونه ای که به نقل از حمیدی” تاریخ نگاران ؛ حضور تمدن و زندگی را در این حدود به هشت هزار سال پیش از میلاد مسیح می دانند، اما اگر جنبه های اغراقی را کنار بگذاریم، تمدن عیلامی از هزاره چهارم ق.م. و عصر طلایی آن 1200 ق.م . در این منطقه درخشش داشته است . وجود معابد و آثار سکونت های پیشین در نقاط مختلف استان ، این قضیه را به ثبوت می رساند” (حمیدی 1380، 10 ) . در برخی اسناد دیگر نیز قدمت تمدن استان بوشهر راحداقل 5 تا 6 هزار سال قبل بیان می دارند( مهاجری) .
در دوران قاجار، بوشهر مهم ترین بندر سواحل جنوبی کشور و مرکز مهم تجاری، فرهنگی و سیاسی بود ( تصویر شماره 1). انباشت ثروت و سرمایه ناشی از رونق تجارت در این بندرو موقعیت جغرافیایی آن باعث شده بود در این دوره اکثر دولت های بزرگ دنیا در بوشهر نمایندگی داشته باشند ، کشور هایی از قبیل هلند ، آلمان ، انگلیس ، روسیه و پیش تر پرتقال. تجار بزرگ و مشهوری در این دوران در بوشهر سر بر آوردند و از ملیت ها و اقوام و پیروان ادیان مختلف در آنجا حضور داشتند .این شهر دروازه ی جنوبی ایران برای تبادل تجاری و تعامل سیاسی و مناسبات فرهنگی به شمار می رفت (غلام زاده 1392، 50 ).
میزان ثروت و رونق اقتصادی در این شهر به قدری بود که تجاری مانند ” ملک التجار” ( تصویر 2) – احتمالا محمد مهدی- برای جشن و ضیافت عروسی فرزندش حد فاصل خانه عروس تا عمارت خویش (تصویر3) در بهمنی (عمارت ملک در بهمنی) را در عرض جاده خاکی فرش کرده و با اسکناس اتش در سماور انداخته بوده است. همچنین می توان از ” معین التجار” نام برد که در کل حاشیه جنوبی کشور از بوشهر تا بندر عباس و ناصریه ( اهواز) یکه تاز در تجارت بود. و یا “رییس التجار” که عمارت وی نیز هم اکنون یکی از با شکوه ترین و بلند ترین بناهای بافت قدیم بوشهر است. ( احمدی ریشهری 1380، 121)
اوج شکوفایی بندر بوشهر کنونی در ارتباط با تجارت در دوران قاجار اتفاق می افتد و باید اذعان داشت که رونق تجاری و رشد اقتصادی و اهمیت سیاسی و شکوفایی فرهنگی بالطبع در جلوه های مختلف زندگی و حیات اجتماعی و هنری این بندر، از جمله معماری آن بازتاب آشکار و ماندگاری یافت (غلام زاده 1392، 50 ) .
اهمیت یافتن خلیج فارس و رونق تجارت دریایی آن در زمان قاجار ، دولت ایران را بر آن داشت تا واحد اداری مستقلی موسوم به “حکمرانی بنادر خلیج فارس ” تاسیس نماید. در دوران قاجار اکثر دولت های بزرگ دنیا در بوشهر نمایندگی و کنسولگری داشتند؛ کشور هایی همچون انگلیس ، روسیه ، آلمان ، هلند ، تجار بزرگ فعالیت تجاری انجام می دادند و به عنوان دروازه جنوبی ایران برای تبادل افکار و مناسبات فرهنگی نیز بود. ( دشتی 1380، 113 )
3-1-3- وجه تسمیه:
حمیدی معتقد است که بوشهر : ” تغییر یافته کلمه « بوخت اردشیر » است. به معنی شهر رهایی ، شهر نجات و شهری که اردشیر در آن رهایی یافت. بوشهر جای گزین و جانشین بندر باستانی و پر اهمیت ریشهر است که امروز آثار و بقایای آن در جنوب شبه جزیره بوشهر و در کنار محله ریشهر دیده می شوند. بوشهر از جمله شهر های شش گانه یا هشت گانه ای است که به امر اردشیر بابکان ( ج 226.م.) در فارس ، خوزستان و اطراف خلیج فارس ساخته شدند. هر چند که در تایید این مطلب نمی توان با عجله قضاوت کرد ، اما مورخان گفته اند که که اردشیر پس از رسیدن به حکومت فرمان داد تا شهر های بزرگی را در فارس و جنوب عراق بنا نمایند. طبق نوشته ی تاریخ طبری و اظهار نظر تاریخ نویسان و مورخان متاخر، این شهر ها عبارت بودند از « اردشیر خرّه» یا شهر گور که همان فیروز آباد امروز است . « رام اردشیر » رامهرمز امروز، « ریو اردشیر» یا « راو اردشیر » که ریشهر یا بوشهر امروز است « هرمز اردشیر» یا سوق الاهواز در خوزستان ، « به اردشیر » در غرب مداین در عراق امروز ،« پسا اردشیر » در بحرین « استاذاباد» یا استر آباد که همان کرخ میشان است در عراق و « بود اردشیر » در نزدیکی موصل . اگر چه بنای شهر ریشهر را به اردشیر بابکان ( 241-226م ) نخستین پادشاه ساسانی نسبت داده اند اما قدمت سکونت در این منطقه به عصر امپراطوری عیلام ( ایلام ) می رسد که نام این شهر « لیان » به معنی آفتاب درخشان بوده است . واژه ی لیان به همین معنی بعد ها در شعر و نثر فارسی آمده است. ” ( حمیدی 1389، 28) .
در ارتباط با نام بوخت اردشیر بر اساس نظرات حمیدی می توان گفت: ” چنانچه این شهر و این منطقه بازمانده عیلامیان باشد ، در دوره ی ساسانیان به رونق و اعتبار فراوان رسیده ، اردشیر از نو آن را بنا نموده است . بنابر این بوشهر تغییر یافته ی واژه ی بوخت اردشیر است به همین سبب حرف « هـ» آن مکسور است و بدل از حرف « ی» اردشیر می باشد و حرف « هـ » مفتوح نمی باشد . همچنین در ارتباط با نام “البوشهر” که بعدها به صورت “ابوشهر” در آمده باید توجه داشت که تصور این مساله که “ابو” به معنای ” پدر” در عربی نمی باشد و تنها تغییری در گفتار بوده است ” ( حمیدی 1389، 29 ) .
درباره وجه اشتقاق ابوشهر که بارتولد نیز به آن اشاره کرده است آراء ضد و نقیضی ارایه گردیده است. برخی آن را به معنی پدر شهرها یا پدر¬شهر دانسته¬اند اما این وجه اشتقاق با دستور زبان عربی مطابقت نمی‌کند. زیرا ابو از اسماء سته است و در عربی در حالت رفعی این کلمه را به صورت ابو در حالت نصبی ابا و در حالت جری ابی می‌نویسند و غالباً در آغاز کنیه مردان و گاه در آغاز برخی اسم¬های جنس می‌آید(احمدی ریشهری250:1380). ظاهراً این طور به نظر می‌رسد که همه اعراب ساکن بوشهر کلمه بوشهر را به نام ابوشهر تلفظ می‌کرده¬اند و این نام نخستین بار توسط اعراب آنجا بر بوشهر اطلاق شد، می‌توان احتمال داد به علت بیسوادی اعراب آنها توجه چندانی به رعایت قواعد نحو عربی در اضافه نمودن ابو بر سر بوشهر نداشتند. بر عکس هم می‌توان مصداق داشته باشد، یعنی اعراب زبان‌دان آن‌جا به تصور این که بو در نزد فارسی زبانان، مخفف ابو است. مثل: بوتراب و مسلم و براساس همین قرینه، آنان لازم دانسته¬اند قواعد نحوی در ترکیب کلمه بوشهر را به کار گرفته و آن را در قالب نوشتاری به صورت ابوشهر بنویسند ولی در گفتار به آنچه در زبان عامه متداول بوده است، بسنده کنند. (احمدی ریشهری27:1380)
از دیگر نام های یاد شده برای بوشهر می توان از نام های لیان ( عیلامی ) یواخا ( یونانی ) مزامبریا (یونانی) بوخت اردشیر ( ساسانی ) البوشهر ( عربی) بوشایر ( انگلیسی ) و بوشهر ( فارسی ) که در زمان های مختلف بر این شهر و منطقه قرار داشته اند نام برد (استفان رای 1378، 12 ) .
3-1-4- آسیب شناسی بافت تاریخی بوشهر:
بافت تاریخی شهر بوشهر همانند دیگر بافت های تاریخی شهر ها با مشکلات بسیاری دست به گریبان است. مشکلاتی که می توان آنها را بی ارتباط با متروک شده و از بین رفتن حیات در این بافت ها می باشد. یکی از اساسی ترین مشکلات و معضلات موجود در بافت قدیم بوشهر که از آغاز پیدایش نیز با آن مواجه بوده مشکل دفع فاضلاب است. بافت تاریخی با توجه به تراکم بالای شهری و همچنین بالا بودن میزان آب های زیر سطحی یا اصطلاحا زه مشکلاتی داشته است.بررسی های تاریخی بافت قدیم بوشهر در میان گزارش های نمایندگی بریتانیای بزرگ در دوران قاجار در شهر بوشهر نشان می دهد که شبکه فاضلاب بافت قدیم از همان مسائلی رنج می برده است که اکنون رو به فزونی گذاشته است ( نبی پور 1385، 30 ) .
یکی دیگر از مشکلات و معضلات بافت تاریخی بوشهر این است که اکثر ساکنین اصلی بومی بافت قدیم بوشهر ، مهاجرت کرده اند. بافت تاریخی – فرهنگی بوشهر همانند دیگر بافت های تاریخی فراموش شده ی کشور ، توسط افراد با درآمد پایین اجتماعی اشغال شده است.امروزه به بافت های معماری تاریخی – فرهنگی بعنوان ثروت های فرهنگی محلی نگریسته می شود . بافت تاریخی – فرهنگی بندر بوشهر ، یکی از بی نظیر ترین بافت های معماری شهری است که در نتیجه رشد پر شتاب شهری ، رو به ویرانی گذاشته است ( رنجبر