آنجا به فضای درون راه می¬یافت .نور بسیار از ساده¬ترین فضاهای معماری، مانند حجره¬های برخی کاروان-سراهای کوچک برون شهری با اتاق¬های فرعی و خدماتی در خانه¬های کوچک یا در سایر فضاهای معماری، تنها از طریق در – پنجره تامین می¬شد .می¬توان برخی از الگوهای رفتاری مربوط به سکونت، به خصوص نشستن بر روی زمین را در پیدایش، شکل گیری و تداوم کاربرد در – پنجره تا دوران معاصر بسیار موثر دانست زیرا در حالتی که افراد در سطح زمین می¬نشستند برای آن که دید کافی به چشم اندازهای واقع در جلوی اتاق یا سایر انواع فضاهای بسته داشته باشند، باید از سطحی به بیرون می¬نگریستند که از کف اتاق شروع می¬شد، زیرا خط افق دید در این حالت در ارتفاع تقریبا ًشصت سانتی متری از کفی قرار داشت که با در نظرگرفتن فاصله تغییر شخص نسبت به پنجره، و به خصوص از روی آن که غالباً سطح کف اتاق¬ها بالاتر از سطح حیاط بود، بهترین دید در حالتی فراهم می¬شد که پنجره تا کف اتاق امتداد یافته باشد .

پنجره ارسی
پنجره ارسی نوعی پنجره چوبی مشبک است که لنگه¬های آن به جای اینکه بر روی پاشنه گرد حرکت کند، در داخل یک چهار چوب به سمت بالا حرکت می¬کند .پنجره¬های ارسی عموماً به گونه¬ای ساخته می¬شد که تمام سطح بیرونی یک اتاق را در بر می¬گرفت .هر پنجره ارسی علاوه بر شبکه تشکیل دهنده چهارچوب، از دو سطح ثابت کارکرد یک عنصر جدا کننده مانند دیوار را نیز ایفا می¬کرد و از سطح متحرک برای مشاهده بهتر منظر فضای باز و تهویه هوا استفاده می¬شد .
سطح مشبک پنجره¬های ارسی چندین کارکرد داشت: نخست نور فضای درون را تأمین می¬کرد و سپس دید و منظر بیرون را در معرض تماشای افراد درون فضا قرار می¬داد و همچنین از شدت تابش نور آفتاب و گرمای حاصل از آن برای فضاهای درونی در فصل تابستان می¬کاست .یکی دیگر ازکارکردهای مهم این نوع پنجره¬ها، حفظ حریم و محرمیت فضای درونی اتاق¬ها و تالار نسبت به فضاهای بیرونی بود، زیرا شبکه زیر این پنجره¬ها غالباً موجب می¬شد که کسی به سادگی نتواند از بیرون، فضای درونی را ببیند .همین ویژگی سبب شد که در شماری از خانه¬های واقع در بعضی از شهرها از جمله برخی شهرهای شمالی کشور از پنجره¬های ارسی در جبهه¬ای از خانه که به سمت گذرگاه عمومی بود استفاده شود، زیرا در این حالت ضمن برخوردار از نور و منظر فضای عمومی، محرمیت فضای اتاق نیز مخدوش نمی¬شد .همین ویژگی پنجره¬های ارسی موجب شد که از آن¬ها در فضاهای درونی نیز استفاده شود .محل استفاده از این پنجره در فضاهای درونی در بالاخانه و اتاق¬های گوشوار واقع در یک یا دو سوی تالارهای بزرگ و مرتفع بود، زیرا بسیاری از اوقاتی که مجالس خاص یا پذیرایی مردانه در تالارها یا اتاق¬های بزرگ پنج دری یا هفت دری برگزار می¬شد، زنان در اتاق¬های بالاخانه یا گوشوار که در بالا و در دو سوی تالار واقع شده و از یک سمت به آن دید داشتند، می¬نشستند و از پشت پنجره¬های ارسی بدون آن که دیده شوند، برفضای تالار اشراف می¬یافتند .
سطح پنجره¬های ارسی را نیز، گاهی با استفاده از انواع نقش¬های گوناگون گره¬سازی و شیشه¬های رنگین و ساده می¬آراستند و ترکیب¬هایی بدیع پدید می¬آوردند .

روزن
روزن نوعی پنجره غالباً کوچک بود که در بیشتر موارد برای نورگیری یا تهویه در فضا¬های اصلی، نقش فرعی و کمکی داشت، هر چند در برخی از فضاهای خدماتی نقش مهم¬تری برای نورگیری یا تهویه بر عهده می¬گرفت .معمولاً در فضاهای اصلی و مهم، روزن را در بالا یا اطراف پنجره یا در –پنجره قرار می-دادند .نمونه¬هایی از این روزن¬ها را در برخی از انواع اتاق¬های سه دری، پنج دری، هفت دری، و نیز در حجره¬های مدرسه¬ها یا کاروان¬سراها می¬توان یافت .که معمولاً آن را با یک سطح مشبک چوبی، آجری، گچ-بری یا با کاشی می¬پوشاندند .این روزن¬ها به شکل¬های گوناگون از جمله مربع، مستطیل، ترکیب مثلث با مربع یا مستطیل، دایره و در دوره قاجار به شکل بیضی نیز طراحی و ساخته می¬شد .نورگیری و تهویه برخی از فضاهای خدماتی مانند مطبخ و انبار غالباً تنها از طریق یک یا چند روزن که در سقف فضا تعبیه می¬شد، تامین می¬گردید .معمولا در این موارد برای روزن هیچ شبکه یا پنجره¬ای قرار نمی¬دادند و روز تنها به شکل یک حفره بود .در بالاترین نقطه سقف بسیاری از دهانه¬های بازارهای سرپوشیده نیز روزن¬هایی به شکل حفره قرار می¬دادند .غالباً به پنجره¬های کلاهک نورگیر واقع بر روی سقف¬های گنبدی شکل یا برخی دیگر از انواع سقف نیز باعنوان روزن اشاره می¬شده است .به نظر می¬رسد که هدف از احداث روزن بیشتر تامین نور یا در موارد لازم تامین نور یا تهویه مورد نظر بوده و برای استفاده از مناظر طبیعی، کمتر از آن استفاده می¬کرده¬اند.

شباک
سطح مشبک که از دو فضای پر و خالی تشکیل شده باشد، به نحوی که از یک سو بتوان سوی دیگر آن را دید، شباک یا شبکه نامیده می¬شود .
شباک به دلایل گوناگون از جمله محدود کردن دید از بیرون به درون یک فضا، تامین سایه برای فضایی که در معرض آفتاب قرار دارد، تامین دید ازیک فضا به بیرون به شکلی محدود، ایجاد سطحی محصور کننده اما مشبک که مانع از عبور جریان هوا نباشد، احداث می¬شده است .به همین جهت کاربرد آن نسبتاً گسترده بود و در برخی از بخش¬های گوناگون بنا و به شکل¬های متنوع از شباک به عنوان سطحی مشبک که ضمن حفظ محرمیت وحریم یک فضا، امکان عبور هوا را نیز میسر می¬سازد، در برخی از پشت بام¬ها، به خصوص در نواحی گرم و مرطوب و نیز به عنوان پوششی مشبک درجلوی روزن برخی از فضاها به ویژه جلوی روزن زیرزمین¬هایی که نور و تهویه آن¬ها از طریق حیاط تامین می¬شد، استفاده می¬کردند .شباک¬ها را با مصالح گوناگون و متنوعی مانند آجر، کاشی، سنگ، چوب و گچ درست می¬کردند .
جام¬خانه
جام¬خانه را می¬توان نوعی پنجره دانست که بر فراز برخی از پوشش¬های گنبدی شکل¬، به ویژه در حمام¬ها و برخی دیگر از انواع بناها، مورداستفاده قرار می¬گرفت .جام¬خانه غالباً از یک سطح سفالین کروی شکل یا به شکلی دیگر تشکیل شده بود که تعدادی حفره مدور در آن ایجاد می¬شدکه بر روی هر یک از آن¬ها یک جام یا شیشه به کمک نوعی ماده بتونه مانند که آن را از ترکیب موادی مانند خاک رس و موم یا نوعی روغن به دست می¬آوردند قرار می¬دادند .این ماده که به بتونه شباهت داشت قرار دادن یا برداشتن سهل و ساده ها یا شیشه¬ها را امکان پذیر می¬ساخت .
از جام¬خانه بیشتر در فضاهایی استفاده می¬کردند که با برداشتن تعدای از جام¬ها در فصل¬های مختلف بتوانند حرارت یا رطوبت فضا را به اندازه مطلوب برسانند این ویژگی موجب شد که کمابیش در همه حمام¬ها از این جام¬خانه¬ها برای تأمین نور و نیز تنظیم مقدار حرارت و رطوبت فضاهای درونی استفاده کنند .در برخی حمام¬ها نیز از جام¬های رنگین استفاده می¬کردند .نقش پنجره در نمای ساختمان پنجره به عنوان یک عنصر معماری، مهم¬ترین نقش را در طراحی و ترکیب نمای بسیار از انواع ساختمان¬ها، به خصوص بناهای طراحی شده ایفا می¬کند .امکانات و محدودیت¬های سازه دیوار باربر، نحوه توزیع فضایی اتاق¬ها در یک بنا و مسئله چگونگی استفاده از هر فضا، از عوامل و پدیده¬های مؤثر در نحوه تشکیل¬دهی به نحوه نام¬گذاری برخی از انواع اتاق¬ها مانند اتاق¬های سه دری، پنج دری، هفت دری، ارسی و غیره بر گرفته از تعداد یا نوع در یا پنجره¬های یک فضاست، توجه شود .

نقش هندسه در شکل گیری پنجره¬ها
ناپسند دانستن تقلید از نقش¬ها و صورت¬های انسانی و حیوانی در نقاشی و سایر هنرهای تصویری و تجسمی، به تدریج موجب شد که تقلید از طبیعت، در فرهنگ بسیاری از هنرهای اسلامی چندان مورد توجه قرار نگیرد و جایگاه والایی نیابد؛ به همین جهت هنرمندان به ترکیب¬های هندسی و انتزاعی توجه بسیار کردند. یکی از ویژگی¬های ترکیب¬های انتزاعی و به خصوص ترکیب¬های هندسی، امکان خلق آثار بی-شمار و گوناگون است که سبک، شیوه وحوزه فرهنگی آن غالباً نه تنها به هنرمندی خاص یا ناحیه¬ای مشخص و محدود و منحصر نمی¬شود، بلکه به دوره و زمان خاصی نیز تعلق ندارد و ازاین لحاظ امکان خلق آثاری ماندگار در این گسترده به خوبی وجود دارد.
کاربرد هندسه در انواع گوناگون هنرها و از جمله معماری و هنرهای وابسته به آن گسترش یافت. از هندسه در ساده¬ترین شکل برای طراحی و ساخت انواع پنجره¬ها استفاده می¬شد، اما در برخی از انواع پنجره¬ها – به ویژه پنجره¬ای ارسی یا بعضی از شباک¬ها – کاربرد آن در بهترین حالت ممکن می¬توان مشاهده کرد برای بدست آوردن نقش¬های هندسی، به طور معمول، نخست از ساده¬ترین شکل¬های هندسی مانند مربع، دایره و مثلث استفاده می¬شد .ویژگی¬های هندسی هر یک از این شکل¬ها، نقش مؤثری در نحوه کاربرد آن¬ها داشت .
مربع یکی از شکل¬هایی بود که کاربردی فراوان در هنرهای انتزاعی داشت .وجود چهار ضلع و زاویه مساوی و قابلیت تقسیم هر مربع به شکل زیادی مربع دیگر به سادگی و سهولت و نیز امکان محیط با محاط کردن دایره درآن و مانند آن، سبب شد که از آن هم به عنوان یک شکل خالص و هم درترکیب با سایر شکل¬ها و نیز به عنوان شکل زمینه و پایه در طرح استفاده کنند.

2-1-4 مفهوم مسکن
مسکن
مقوله مسکن گسترده و پیچیده است و ابعاد متنوعی دارد. از این¬رو نمی¬توان تعریف جامع و واحدی از آن ارائه نمود. مسکن به عنوان یک مکان فیزیکی و به عنوان سرپناه، نیاز اولیه و اساسی خانوار به حساب می-آید. در این سرپناه برخی از نیازهای اولیه خانوار یا فرد تأمین می¬شود مانند خوراک، استراحت، حفاظت در برابر شرایط جوی و خلاصه شرایط زیست در مقابل طبیعت. مسکن شاید تنها موضوعی باشد که معمار، در عمر خود دست کم یک¬بار با آن دست و پنجه نرم می¬کند و کم کیف آن را تجربه می¬کند. این امر اهمیت موضوع مسکن را می¬رساند. شاید به همین دلیل باشد که معماری از اجتماعی¬ترین شغل¬هاست .چون هر انسانی در زندگی خود قطعاً پدیده مسکن را به شکلی تجربه کرده است.
هدف انسان از ایجاد یک خانه می¬تواند عملکردهای زیر باشد: مصون بودن از گرما و سرما، جلوگیری از سر و صدا، مانع شدن از دید دیگران، در امان بودن از ورود حیوانات، جلوگیری از رطوبت، در امان بودن از ورود افراد ناخواسته، مصون بودن از آفتاب و باد، استراحت در ایمنی کامل، تضمین استقلال افراد خانواده، فراهم آوردن امکانات بهداشتی، امکان طبخ و تهیه غذا، پذیرایی از دوستان و آشنایان، بازی و تعلیم و تربیت کودکان و سایر فعالیت¬ها .
مسایلی که در طراحی خانه مؤثر واقع می¬شوند عبارتند از :سنت و آداب و رسوم، وضع جامعه، اقتصاد، وضع خانواده و طرز تفکر افراد جامعه و چون این عوامل خود نیز مداوماً در حال تغییراند لذا مسئله مسکن نیز متغیر می¬باشد .

ورودی
ابعاد ورودی به رابطه این قسمت با فضاهای دیگر و عملکردهای مختلفی که می¬خواهیم در قسمت ورودی صورت بگیرد بستگی دارد. پیشنهاد می¬شود قسمت ورودی را کوچک