این شهرستان دارای یک بخش مرکزی و پنج دهستان است. شهر اهواز مرکز استان خوزستان در موقعیت 31 درجه و 20 دقیقه عرض شمالی و 48 درجه و 40 دقیقه طول شرقی واقع گردیده است، مساحت آن 556/10 کیلومترمربع می‌باشد که 16 درصد کل سطح استان است. اهواز در بخش جلگه‌ای پست خوزستان واقع‌شده که از شمال به دزفول و شوشتر از شرق به رامهرمز و از جنوب به ماهشهر و شادگان و خرمشهر و از غرب به سوسنگرد محدود است.
پستی و بلندی‌های شهر اهواز به‌جز در ارتفاعات کارون و بستر رود کارون از خصوصیات عمومی دشت خوزستان تبعیت می‌کند و از 4/0 تا 6/0 در هزار از شمال شرقی به جنوب غربی می‌باشد، تنها بخش مرتفع این جلگه ارتفاعات کارون است که ارتفاع آن‌ها حداکثر در شهر اهواز به 100 متر می‌رسد. رود کارون با عبور از میان شهر آن را به دو بخش تقسیم نموده، ارتفاع بخش غربی شهر از 10 متر تا 20 متر نسبت به سطح دریا متغیر می‌باشد. در کناره غربی بیرون شهر تپه‌های فولی آباد با 30 متر ارتفاع قرار دارند. مرتفع‌ترین اراضی شرقی ارتفاعات کارون می‌باشد که به‌تدریج با حرکت به جنوب، این اراضی تا 11 متر ارتفاع تنزل پیدا می‌کند. به‌طورکلی شهر اهواز به نسبت وسعت خود دارای اختلاف ارتفاع قابل‌توجهی در نقاط مختلف خود نمی‌باشد.

نقشه 3-2: موقعیت اهواز در خوزستان، ماّخذ: سایت رسمی شهرداری اهواز،
(http://www.ahvaz.ir/Default.aspx?tabid=108)

3-1-3- مطالعات جغرافیایی
شهر اهواز ازنظر تقسیمـات اکولوژیکی جزو مناطق نیمه بیابانی (در قسمت جنوبی) و استپ گرم (در قسمت شمال شرق) محسوب می‌شود که‌ در منطقه اول آب تحت‌الارضی بالا و خاک آن شور قلیایی بوده و پوشش گیاهی آن را بوته‌های شور و مقاوم به خشکی مثل انواع گز تشکیل می‌دهد. خاک منطقه دوم دارای شوری کمتر، حاصلخیزتر و پوشش گیاهی آن نیز غنی‌تر از قسمت نیمه بیابانی است. عمده اراضی کشاورزی اهواز نیز در این منطقه قرار دارد. زیستگاه‌های متعدد در اهواز و حومه آن پذیرای پرندگان و حیوانات زیادی است که حاشیه رودخانه کارون با توجه به دارا بودن شرایط زیستی مساعد یکی از این زیستگاه‌ها محسوب شده و گونه‌هایی از این حیوانات را در خود جای‌داده است. این جانوران به ترتیب کثرت تعداد عبارت‌اند از انواع مرغابی (مهاجر)، قمری (مهاجر)، دراج (بومی)، خرگوش (بومی)، خوک وحشی (بومی)، روباه (بومی) و انواع آبزیان مثل ماهی بنی، خمری، شربت و غیره.
3-1-4-موقعیت طبیعی
شهر اهواز در زمین مسطحی در طرفین رودخانه کارون بناشده است، در قسمت شمال و مرکزی شهر جلگه‌ حاصلخیز و هموار قرار دارد. در حاشیه‌های شرق و غربی شهر تپه‌‌های ماسه‌ای و شنی قرار دارند، که جهت آن‌ها به‌موازات ارتفاعات زاگرس جنوبی و از سمت شمال غرب به سمت جنوب‌شرقی می‌باشد. در قسمت جنوبی و جنوب‌شرقی جلگه‌ خشک و بی‌حاصل مارون قرار دارد که دارای منابع عظیم گاز و نفت است. به علت وجود تپه‌های ماسه و شنزارهای فراوان که در شمال‌غرب و جنوب‌شرقی شهرستان قرار داشته همه‌ساله براثر وزش بادهای موسمی شن‌های مزبور در سطح وسیع‌ شهر به حرکت درآمده و جابه‌جا می‌شوند.

نقشه 3-3: ناهمواریهای استان ماّخذ: سایت رسمی شهرداری اهواز،
(http://www.ahvaz.ir/Default.aspx?tabid=108)

3-1-5- زمین‌شناسی
منطقه سلسله کوه‌های زاگرس روی کمربندی زلزله‌خیز جهان قرار دارد. ازجمله عوامل مهم ایجاد حرکت‌های زلزله در نواحی خوزستان، یکسری گسل‌های معکوس است که امتدادشان شمال غرب، جنوب شرق یا شرق- غرب می‌باشد. این گسل‌ها حاصل رانده شدن صفحه تکتونیک عربستان بر روی صفحه ایران هستند.
گسل فرعی معکوس اهواز از حاشیه جنوبی پل معلق در شهر اهواز عبور می‌کند. امتداد این گسل، شرق – غرب یا شرق- شمال، غرب – جنوب غرب بوده و تنها گسل موجود در محدوده طرح این گسل می‌باشد. طول این گسل حدود 32 کیلومتر است. این گسل شامل چین‌خوردگی‌های بند کرخه، حمیدیه و زین‌العباس می‌باشد. آخرین تاریخ تغییر مکان این گسل مشخص نیست. سن این گسل از دوران کواترنری می‌باشد ولی این گسل به‌عنوان فعال در نظر گرفته نخواهد شد. زیرا اطلاعات زمین‌شناسی و ژئومورفولوژی مبین این امر است وجود لایه دست‌نخورده دوران چهارم درروی این گسل تأییدی بر غیرفعال بودن آن می‌باشد. در منطقه خوزستان گسل‌های متعددی وجود دارد که مهم‌ترین آن‌ها گسل آغاجاری، گسل نفت سفید، هفتگل، گسل مارون و خط بهبهان می‌باشند. بعضی از این گسل‌ها قابلیت ایجاد زلزله‌های شدید رادارند.
طبق منطقه‌بندی آئین‌نامه 2800 زلزله ایران، اهواز و قسمت عمده‌ای از خوزستان در ناحیه با خط متوسط زلزله قرار دارد. این آئین‌نامه ایران را به سه منطقه با خطر نسبی بالا، متوسط و پایین تقسیم‌بندی می‌کند. قسمت بزرگی از جنوب غربی خوزستان در ناحیه با خطر پایین قرارگرفته است. شتاب مبنای طرح (شتاب حداکثر مورد انتظار زمین) در ناحیه اهواز ( با خطر نسبی متوسط) معادل 25/0 گرم است. این نکته بدان معنی است که نیروی زلزله طراحی برای ساختمان‌های طرح حدود 70 درصد نیروی زلزله طراحی ساختمان در تهران است.

3-1-6-سیل
رود کارون به‌صورت محوری است که شهر اهواز در دوسوی شرقی و غربی آن بنا گردیده و این رودخانه عریض و پر آب به دلیل اختلاف ارتفاع اندک آن با اراضی مجاور خود در هنگام بالا آمدن سطح آب بسیاری از نقاط شهر را در معرض تهدید سیل قرار می‌دهد. عامل اصلی دیگر در ایجاد سیل انباشته شدن رسوبات معلق در آب، در بستر رودخانه می‌باشد. به دلیل اینکه رودخانه کارون پس از ورود به دشت دارای شیب بسیار ملایمی از 4% تا 6% در هزار می‌باشد، سرعت عبور آب کاهش‌یافته و مواد خود را در کف بستر رسوب و تدریجی با افزایش مقدار رسوبات عمق بستر تقلیل یافته و ظرفیت انتقال آب آن نیز به‌تناسب کاهش می‌یابد. به‌طورکلی نقاط کم ارتفاع غربی و شرقی و جنوبی کارون قسمت‌های سیل‌گیر شهر می‌باشد.

3-1-7-آب‌های زیرزمینی
با توجه به جنس خاک در شهر اهواز که عموماً از خاک‌های رسوبی دانه‌ریز و آبدار تشکیل گردیده آب‌های زیرزمینی در اراضی مسطح عموماً بالا بوده و از 1 تا 5 متر متغیر است. به‌طورکلی آب‌های زیرزمینی در شهر ارتباط مستقیم با سطح آب رودخانه کارون داشته و در هنگام طغیان به بالاترین حد خود می‌رسد. آب‌های زیرزمینی اهواز به دلیل جنس خاک دارای املاح محلول مختلف و عمدتاً مایل به قلیابی می‌باشند.

3-1-8-جنس خاک
شهر اهواز در دشت خوزستان واقع گردیده است. سطح این دشت از رسوبات آبرفتی جدید پوشیده شده و در آن تشکیلات قدیمی زمین‌شناسی مشاهده نمی‌شود؛ اما بررسی‌های ژئوفیزیکی نشان می‌دهد که در زیر لایه‌های رسوبی سطحی، تشکیلات سطحی آن را ماسه‌های بادی و رسوبات کویری و رسوبات دانه‌ریزی آبرفتی جدید (شن و رس و ماسه) تشکیل می‌دهد. برجستگی‌های کم ارتفاع واقع در دشت اهواز که توسط باد فرسایش شدید یافته‌اند و متعلق به دوران میوسن فوقانی و از نوع ماسه‌سنگی می‌باشند و تا حدی نیز می‌توان آن‌ها را به دوارن نئوژن و فسیل‌های سیلسی مرتبط دانست. دشت خوزستان بسیار مسطح بوده و اختلاف سطح آن از خلیج‌فارس تا پایه کوه‌های شمالی و شمال‌غربی آن بیش‌ از 100 تا 170 متر نیست و این یکنواختی فقط در برخی نقاط در جهت شمال‌غربی و جنوب‌غربی به‌وسیله دنباله‌های کم ارتفاع چین‌خوردگی‌های زاگرس که جنوبی‌ترین آن‌ها نیز از اهواز گذشته در جهت جنوب‌شرقی- شمال‌غربی ادامه می‌یابد قطع می‌گردد. دشت خوزستان نماینده حوزه چین‌خوردگی‌های کم ارتفاع و فرورفتگی‌های حاصل از این دگرگونی‌ها تکنیکی است که به‌استثنای چند برجستگی توسط رسوبات دوران چهارم پرشده است.

نقشه 3-4: نیم‌رخ زمین‌شناسی خوزستان ماّخذ: سایت رسمی شهرداری اهواز،
(http://www.ahvaz.ir/Default.aspx?tabid=108)

3-1-9-مطالعات تاریخی
در این قسمت به بررسی تاریخچه شهر اهواز، وجه‌تسمیه شهر و تاریخچه فرهنگی و اجتماعی پرداخته می‌شود.
3-1-9-1-تاریخچه شهر اهواز
زمانی درگذشته شهر اهواز متشکل بود از بافتی مسکونی در کنار بافتی کاملاً تجاری در یک‌سوی رودخانه و مجموعه‌ای به‌عنوان کاربری نظامی در آن‌سوی رود. این بافت شهری در مقیاس کوچک ولی معقول و منطقی به‌گونه‌ای ارگانیک فعالیت‌های خلاصه‌شده یک شهر اولیه را در خود داشت.
بافت شهری اهواز توسط یک نظام شطرنجی شکل‌گرفته است. عدم وجود عوامل طبیعی محدودکننده مثل پوشش گیاهی، زمین‌های کشاورزی و پستی‌وبلندی سبب شده که شبکه دسترسی و نحوه کاربری اراضی شهری به‌گونه‌ای بلامانع و ساده گسترش یابند. چنان چه رودخانه کارون از درون شهر عبور نمی‌کرد چه‌بسا خطوط شطرنجی بافت در نواحی مختلف شهری بیشتر روی‌هم منطبق
می‌شدند.
خوشبختانه وجود عامل طبیعی بسیار قوی، به نام رود کارون تا حدودی نظام شطرنجی را تغییر داده است. وجود پیچ‌وخم در مسیر رود باعث شده که خطوط متقاطع و عمود بر هم‌بافت شهر در برخورد با امتداد کارون قطع‌شده و در سمت دیگر به نحوی دیگر آغاز شود. ازآنجاکه بیشتر ساخت‌وساز موجود پس از سال‌های 1340 شکل‌گرفته است، بافت ساختمانی به‌صورت متخلخل نبوده بلکه به‌صورت خطی در حاشیه شبکه‌های دسترسی سواره واقع‌شده‌اند. این بافت ساختمانی بیشتر به‌گونه‌ای قرارگرفته است که فضاهای عملکردی درون آن از سمت جنوب نور خورشید را دریافت کند و چون در امتداد شبکه دسترسی واقع‌شده‌اند، درنتیجه بافت شطرنجی موجود ازنظر کمیت بیشتر سطوح شرقی- غربی را اشغال کرده‌اند تا شمالی- جنوبی.
خطوط شمالی جنوبی بیشتر دسترسی‌های عمده شهری و کاربری‌های تجاری هستند؛ اما تقریباًهمه‌جا بافت شهری چنان است که ساختمان‌ها نور جنوب داشته باشند.
ازنقطه‌نظر تراکم، بافت شهر اهواز چنان است که صرفاً در محدوده‌ی بسیار کوچکی در مراکز دارای تراکم بالاست. تراکم بافت هر چه از مرکز شهر دور می‌شویم بیشتر شده و در نواحی حاشیه‌ای به حداقل خود می‌رسد. در این نواحی سطوح اختصاص داده‌شده به ساختمان تقریباً برابر سطوح باز می‌باشند. درحالی‌که در مرکزیت شهر بافت متراکم ساختمانی به‌وضوح آشکار است و تقریباً به‌جز سطوحی که به شبکه‌های دسترسی اختصاص داده‌شده، سطح باز مشاهده نمی‌شوند.
کاربری‌های شهر اهواز علاوه بر کاربری مسکونی وسیعی از شهر را اشغال کرده است. کاربری‌های دیگری چون تجاری خدماتی، آموزشی، بهداشتی، نظامی، تولیدی واداری خلاصه می‌شوند.
کاربری مسکونی بیشتر اراضی مرکزی، شمال شرقی، شمال غربی و جنوب غربی شهر را پوشانده است. هر چه از قسمت مرکزی شهر دور می‌شویم. درعین‌حالی که از تراکم ساختمانی کاربری مسکونی کاسته می‌شود. بر کمیت شهرک‌ها و کوی‌های نوساز افزوده می‌گردد. این کاربری در سوی جنوب غربی و غرب همچنان در حال پیشروی و گسترش می‌باشد. مرفه‌ترین ناحیه کاربری مسکونی در سطح اراضی شهری اهواز به شهرک کیان پارس واقع