نظریه های علمی در یک حوزه خاص
• تعیین روابط تجربی در یک محدوده خاص
• افزودن به دانش کاربردی در یک زمینه خاص
• پیشبرد تحقیق و روش شناسی در یک زمینه خاص
• ارائه مجموعه دانش کاربردی تایید شده در یک زمینه خاص( بازرگان، سرمد، حجازی، 1380: 81)

3-2-2) تحقیق توصیفی
تحقیقات علمی را براساس چگونگی به دست آوردن داده‌ها مورد نیاز می‌توان به دسته‌های زیر تقسیم کرد :
● تحقیق توصیفی (غیر آزمایشی)
● تحقیق آزمایشی
1) تحقیق توصیفی
تحقیق توصیفی شامل مجموعه روش‌هایی است که هدف آنها توصیف کردن شرایط یا پدیده‌های مورد بررسی است. اجرای تحقیق توصیفی می‌تواند صرفاً برای شناخت بیشتر شرایط موجود یا یاری دادن به فرآیند تصمیم‌گیری باشد.
تحقیق توصیفی را می‌توان به دسته‌های زیر تقسیم کرد :
● تحقیق پیمایشی.
● تحقیق همبستگی.
● اقدام پژوهشی.
● بررسی موردی.
● تحقیق پس – رویدادی (بازرگان، سرمد، حجازی، 1380: 82).
پژوهشهای توصیفی که داده ها را بگونه ای معنا دار ارائه می کنند در موارد زیر سودمند هستند:
1- شناخت ویژگیهای یک گروه در موقعیت مورد مطالعه
2- کمک به تفکر نظام گرا درباره یک وضعیت
3- ارائه دیدگاههایی مبنی بر ضرورت بررسی و پژوهش بیشتر
4- کمک به اخذ تصمیم های خاص.( سکاران، 1381: 124)
همانطور که قبلاً اشاره شد یکی از انواع روشهای تحقیق توصیفی تحقیق همبستگی است. تحقیقات همبستگی، شامل کلیه تحقیقاتی است که در آنها سعی می‌شود رابطه بین متغیرهای مختلف با استفاده از ضریب همبستگی، کشف و یا تعیین شود. هدف روش تحقیق همبستگی مطالعه حدود تغییر است. (دلاور، 1380: 199).
هدف تحقیق همبستگی عبارت است،از درک الگوهای پیچیده رفتاری از طریق مطالعه همبستگی بین این الگوها و متغیرهایی که فرض می‌شود بین آنها رابطه وجود دارد. این روش علی‌الخصوص در شرایطی مفید است که هدف آن کشف رابطه متغیرهایی باشد که در مورد آنها تحقیقاتی انجام نشده است. (دلاور، 1380: 203) تحقیقات همبستگی برحسب هدف به سه دسته تقسیم می‌شود :
1) مطالعه همبستگی دو متغیری
2) تحلیل رگرسیون
3) تحلیل ماتریس همبستگی یا کواریانس
در مطالعات همبستگی دو متغیری، هدف بررسی رابطه دو به دو متغیرهای موجود در تحقیق است. در تحلیل رگرسیون هدف پیش‌بینی تغییرات یک یا چند متغیر وابسته (ملاک) با توجه به تغییرات متغیرهای مستقل (پیش‌بینی) است. در بعضی از بررسیها از مجموعه همبستگی‌های دو متغیری، متغیرهای مورد بررسی در جدولی به نام ماتریس همبستگی یا کوواریانس استفاده می‌شود. از جمله تحقیقاتی که در آنها ماتریس همبستگی یا کوواریانس تحلیل می‌شود، تحلیل عاملی و مدل معادلات ساختاری است (بازرگان، سرمد، حجازی، 1380: 91).
بنابراین تحقیق حاضر، از آنجایی که هدفش تعیین روابط تجربی در زمینه روابط متقابل میان اجزای سرمایه های فکری و اثرات آن بر روی عملکرد سازمانی است از نظر هدف کاربردی،واز نظر نحوه گردآوری اطلاعات توصیفی از نوع همبستگی می باشد.

3-3) متغیرهای تحقیق
در یک تحقیق برای پاسخ دادن به سئوال‌های تحقیق و یا آزمون فرضیه‌ها، تشخیص متغیرها امر ضروری است. در این تحقیق دو نوع متغیر در نظر گرفته شده است.
الف) متغیر مستقل : یک ویژگی از محیط فیزیکی یا اجتماعی است که بعد از انتخاب، دخالت یا دستکاری شدن توسط محقق مقادیری را می‌پذیرد تا تاثیرش بر روی متغیر دیگر (متغیر وابسته) مشاهده شود.
ب) متغیر وابسته : متغیری است که تغییرات آن تحت تأثیر متغیر مستقل قرار می‌گیرد (بازرگان، سرمد، حجازی،1380: 44-43)
در مدل تحلیلی تحقیق متغیرهای سرمایه انسانی و سرمایه ساختاری و سرمایه مشتری به عنوان متغیر مستقل و عملکرد سازمانی به عنوان متغیر وابسته در نظر گرفته شده است. توجه شود میزان و مقدار متغیر عملکرد سازمانی در این تحقیق به روش تحلیل پوششی داده ها محاسبه شده است.
3-4) روشهای جمع‌آوری اطلاعات
مهمترین روشهای گردآوری اطلاعات در این تحقیق بدین شرح است :
1) مطالعات کتابخانه‌ای
در این قسمت جهت گردآوری اطلاعات در زمینه مبانی نظری و ادبیات تحقیق موضوع، از منابع کتابخانه‌ای، مقالات، کتابهای مورد نیاز و نیز از شبکه جهانی اطلاعات (internet) استفاده شده است.
2) تحقیقات میدانی در این قسمت به منظور جمع‌آوری داده‌ها و اطلاعات برای تجزیه و تحلیل از پرسشنامه استفاده گردیده است.
پرسشنامه مذکور شامل 2 بخش عمده می‌باشد :
1) نامه همراه : در این قسمت هدف از گردآوری داده‌ها به وسیله پرسشنامه و ضرورت همکاری پاسخ دهنده در عرضه داده‌های مورد نیاز، بیان شده است. برای این منظور بر با ارزش بودن داده‌های حاصل از پرسشنامه تأکید گردیده تا پاسخ دهنده به طور مناسب پاسخ سوالها را عرضه کند.
2) سوال‌های (گویه‌ها) پرسشنامه : این بخش از پرسشنامه شامل 2 قسمت است :
الف) سوالات عمومی : در سوالات عمومی سعی شده است که اطلاعات کلی و جمعیت شناختی در رابطه با پاسخ دهندگان جمع‌آوری گردد این بخش شامل 8 سوال می‌باشد.
ب) سوالات تخصصی: این بخش شامل 51 سوال است. در طراحی این قسمت سعی گردیده است که سئوالات پرسشنامه تاحد ممکن قابل فهم باشد. تعدادی سئوال بصورت منفی ( سئوالاتی که دارای برچسب r هستند ) مطرح شده است. برای طراحی این بخش از طیف پنج گزینه‌ای لیکرت استفاده گردیده است که یکی از رایج‌ترین مقایسهای اندازه‌گیری به شمار می‌رود. شکل کلی و امتیاز بندی این طیف برای سئوالات مثبت به صورت ذیل می‌باشد :
شکل کلی : کاملاً مخالفم – مخالفم –نظری ندارم – موافقم – کاملاً موافقم
امتیاز بندی : 1 2 3 4 5
نحوه ارزشگذاری برای سئوالات منفی دقیقاً برعکس ارزشگذاری سئوالات مثبت بوده است.
برای این منظور براساس متغیرهای مورد بررسی 51 سوال پنج گزینه‌ای تدوین شده است که در جدول ذیل تقسیم‌بندی سوالات براساس متغیرها ارائه گردیده است.
جدول 3-1) ترکیب سئوالات پرسشنامه
متغیرهای مورد بررسی شماره سوالات در پرسشنامه جمع سوالات
سرمایه انسانی H1,H2, H3, H4, H5r, H6,H7,H8,H9,H10,H11,H12,H13r,H14r,H15,H16,H17,H18r, H19
19
سرمایه ساختاری S1,S2,S3,S4,S5,S6,S7,S8,S9,S10,S11,S12,S13r,S14, S15,S16r
16
سرمایه مشتری C1,C2,C3,C4,C5,C6,C7,C8,C9,C10,C11,C12r,C13,C14,C15,C16

16

پس از تدوین طرح مقدماتی پرسشنامه تلاش گردید تا میزان روایی و پایایی پرسشنامه تعیین شود.

3-5) روایی و پایایی پرسشنامه
3-5-1) تعیین پایایی (قابلیت اعتماد) پرسشنامه
قابلیت اعتماد یا پایایی یکی از ویژگیهای فنی ابزار اندازه‌گیری است. مفهوم یاد شده به این امر سر و کار دارد که ابزار اندازه‌گیری در شرایط یکسان تا چه اندازه نتایج یکسانی به دست می‌دهد.
دامنه ضریب قابلیت اعتماد از صفر (عدم ارتباط) تا 1+ (ارتباط کامل) است. ضریب قابلیت اعتماد نشانگر آن است که تا چه اندازه ابزار اندازه‌گیری ویژگی‌های با ثبات آزمودنی و یا ویژگیهای متغیر و موقتی وی را می‌سنجد. برای محاسبه ضریب قابلیت اعتماد ابزار اندازه‌گیری شیوه‌های مختلفی به کار برده می‌شود. از آن جمله می‌توان به :
1) اجرای دوباره آزمودن (روش بازآزمایی)
2) روش موازی (همتا)
3) روش تصنیف (دو نیمه کردن)
4) روش کودر – ریچارد سون
5) روش آلفای کرونباخ اشاره نمود.
در این تحقیق به منظور تعیین پایایی آزمون از روش آلفای کرونباخ استفاده گردیده است. این روش برای محاسبه هماهنگی درونی ابزار اندازه‌گیری که خصیصه‌های مختلف را اندازه‌گیری می‌کند به کار می‌رود.
برای محاسبه ضریب آلفای کرونباخ ابتدا باید واریانس نمره‌های هر زیرمجموعه سوال‌های پرسشنامه و ورایانس کل را محاسبه کرد. سپس با استفاده از فرمول زیر مقدار ضریب آلفا را محاسبه می‌کنیم.

که در آن :
تعداد زیر مجموعه‌های سئوال‌های پرسشنامه یا آزمون = J
واریانس زیر آزمون Jام Sj2 =
واریانس کل پرسشنامه یا آزمون S2 =
بنابراین به منظور اندازه‌گیری قابلیت اعتماد، از روش آلفای کرونباخ و با استفاده از نرم‌افزار 5/11 Spss انجام گردیده است.
بدین منظور یک نمونه اولیه شامل 54 پرسشنامه پیش آزمون گردید و سپس با استفاده از داده‌های به دست آمده از این پرسشنامه‌ها و به کمک نرم‌افزار آماری Spss میزان ضریب اعتماد با روش آلفای کرونباخ محاسبه شد که برای کل سئوالات سرمایه های فکری ( هرسه سرمایه انسانی و ساختاری و مشتری روی هم ) عدد 93 درصد بدست آمد وبرای تک تک سرمایه های انسانی و ساختاری و مشتری به ترتیب اعداد 75 و 79 و 87 درصد بدست آمد. این اعداد نشان دهنده آن است که پرسشنامه مورد استفاده، از قابلیت اعتماد و یا به عبارت دیگر از پایایی لازم برخوردار می‌باشد.

3-5-2) تعیین اعتبار (روایی) پرسشنامه
مفهوم اعتبار به این پرسش پاسخ می‌دهد که ابزار اندازه‌گیری تا چه حد خصیصه مورد نظر را می‌سنجد بدون آگاهی از اعتبار ابزار اندازه‌گیری نمی‌توان به دقت داده‌های حاصل از آن اطمینان داشت.
برای تعیین اعتبار پرسشنامه روشهای متعددی وجود دارد که یکی از این روشها اعتبار محتوا می‌باشد.
اعتبار محتوا نوعی اعتبار است که برای بررسی اجزای تشکیل دهنده یک ابزار اندازه‌گیری به کار برده می‌شود. اعتبار محتوای یک ابزار اندازه‌گیری به سوالهای تشکیل دهنده آن بستگی دارد. اگر سوالهای پرسشنامه معرف ویژگی‌ها و مهارتهای ویژه‌ای باشد که محقق قصد اندازه‌گیری آنها را داشته باشد، آزمون دارای اعتبار محتوا است. برای اطمینان از اعتبار محتوا، باید در موقع ساختن ابزار چنان عمل کرد که سوالهای تشکیل دهنده ابزار اندازه‌گیری معرف قسمتهای محتوای انتخاب شده باشد.
بنابراین اعتبار محتوا، ویژگی ساختاری ابزار اندازه‌گیری است که همزمان با تدوین آزمون در آن تنیده می‌شود. اعتبار محتوای یک آزمون معمولاً توسط افرادی متخصص در موضوع مورد مطالعه تعیین می‌شود. اعتبار محتوای این پرسشنامه توسط اساتید راهنما و مشاور و چند نفر از افراد مطلع مورد تأیید قرار گرفته است و از اعتبار لازم برخوردار می‌باشد.
3-5-3 )اعتبار عاملی پرسشنامه
اعتبار عاملی صورتی از اعتبار سازه است که از طریق تحلیل عاملی بدست می‌آید. تحلیل عاملی یک فن‌آماری است که در علوم انسانی کاربرد فراوان دارد. در حقیقت استفاده از تحلیل عاملی در شاخه‌هایی که در آنها آزمون و پرسشنامه استفاده می‌شود، لازم و ضروری است. (‌کلاین، 1380: 5)
با استفاده از تحلیل عاملی می‌توان مشخص نمود که آیا پرسشنامه شاخصهای مورد نظر را اندازه‌گیری می‌کند یا خیر. در تحلیل عاملی باید سوالاتی که برای ارزیابی یک شاخص یا صفت خاص طرح شده‌اند دارای یک بار عاملی مشترک باشند. پرسشنامه حاضر شامل 51 سئوال است که سه عامل کلی زیر را مورد سنجش و ارزیابی قرار می‌دهد :
1- سرمایه انسانی 2- سرمایه ساختاری 3- سرمایه مشتری
به هر یک از شاخص‌ها یک عامل گفته می‌شود و با f نمایش داده می‌شود به این ترتیب برای پرسشنامه مذکور 3 عامل کلی وجود دارد که با نمادهای f1، f2، f3 نشان داده می‌شوند ‌بنابراین مدل تحلیلی این پرسشنامه به صورت زیر خواهد بود :
Xi = µi + Li1 f1 + Li2 f2 + Li3 f3 + ei
که در آن :
نمره سوال iام (امتیاز شاخص iام) Xi=
متوسط نمره سوال iام μi=
ضریب ارتباط بین سوال iام با عامل jام =
عامل مشترک سوالات (امتیازات عاملی) =
خطا =

به طور کلی Lij را بارهای عاملی می‌نامند. که همبستگی یک شاخص با یک عامل را بار عاملی گویند. Fjها یا برآورد آنها را که امتیازات عاملی می‌نامند؛ برای ساختن مقیاس‌های عاملی به کار می‌روند. و از رابطه زیر بدست می‌آیند :
J=1, …, m
که در آن ضرایب امتیاز عامل‌ها نامیده می‌شود.
البته باید توجه داشت در این تحقیق 51 سئوال برای سه عامل کلی سرمایه انسانی و سرمایه ساختاری و سرمایه مشتری طراحی شده است که در تحلیل عاملی مرتبه اول ابتدا سعی می شود عوامل ابتدایی این سرمایه ها ( که بیش از 10 عامل