حاضرند.
آنچه مسلم است این است که موزه از مهمترین مراکز آموزشی جامعه است . رنه مارکوزه در مقاله ای تحت عنوان ” تبدیل موزه ها به دنیایی در حال دگرگونی ” این مکان را حتی از کلاس درس نیز برتر دانسته ، دلیل نامبرده برای این ادعا این است که موزه با کلاس درس برابری می کند در حالیکه مسئله نمره نیز در آن مطرح نیست .
-1- 4-4 نقش موزه ها در توسعه فرهنگی :
موزه های دنیا مجموعه های منحصر بفرد و گاه بسیار با ارزشی را در خود نگه می دارند و این مجموعه ها ارتباطی بین حال و گذشته ایجاد کرده ، و انسان با مشاهده آنها پیوندی عمیق با نیاکانی که فرهنگ ما را پی ریزی کردند و بدین وسیله هویت خود را باز یافته و با دیدن اشیا موجود در موزه ها سیر تکاملی اندیشه انسانی را در ابداع و خلق آثار به عیان می بینند و می توان اثرات فرهنگ جامعه گذشته را در جای اشیا مشاهده کرد. چرا که انعکاس فرهنگ و نیاز هر جامعه ای در اشیای ساخت دست بشر متبلور می شود.
مجموعه های موزه ای به این اعتبار ، نه تنها گنجینه ملی یک کشور بلکه جزئی از اسناد جهانی فرهنگ و تمدن انسانی به حساب می آیند . نگرش جهان امروز به موزه ها به عنوان یکی از نهادهای فرهنگی چنان است که این نهاد در برنامه ریزی فرهنگی کشور سهم بسزایی دارد.موزه ها قادرند با فراهم آوردن ابزار فرهنگی مختلف زمینه بر خورد و ارتباط فرهنگ ها و در نتیجه موجبات آشنایی مردم را با فرهنگ این جوامع فراهم نموده و شناخت مردم را در این باره افزایش دهند و از این طریق نیز به باروری فرهنگ کمک نمایند و فرصتهای بهره گیری از فرهنگ های دیگر را بوجود آورند. از سوی دیگر با تحقیق در کلمه میراث می توان به روشن شدن گوشه های تاریک تاریخ کمک کرد و همگان از راه دیدن و شناختن این میراث ها احساس تحسین در آنها برانگیخته می شود.

– 5-4 انواع موزه ها :
موزه ها را به شکلهای گوناگون طبقه بندی کرده اند، موزه های تاریخ و باستان شناسی، موزه های فضای باز، موزه های مردم شناسی، کاخ موزه ها، موزه های علوم و تاریخی طبیعی، موزه های منطقه ای (محلی)، (موزه های سیار )، گردشی (پارک موزه ها) ، موزه های سلاح ( نظامی )، موزه های اندیشمندان( خانه هنرمندان)
-1- 5-4 موزه تاریخی و باستان شناسی:
دید تاریخی دارند و بیانگر سلسله و دوره های تاریخی هستند . بیشتر این آثار بر اثر کاوش های باستان شناسی به دست آمده اند و بیانگر فرهنگ و تمدون گذشته و تلفیق کننده علم، هنر و دانش یک ملت یا ئیک قوم هستند. چنین موزه هایی مادر نیز نامیده می شوند. موزه ملی ایران ( ایران باستان )، موزه ملی ورسای در فرانسه و موزه تاریخ در واشینگتن از این نوع هستند.
-2- 5-4 موزه فضای باز :
با ایجاد این نوع موزه ها می توان به معرفی یافته ها و داده های مهم باستان شناسی کمک بزرگی نمود. زمان یکه یک کاوش علمی باستان شناسی منجر به نتایج مطلوب و کشف آثار ارزشمند غیر منقول می شود و قابل انتقال به موزه ها نیست، با فراهم آوردن شرایط و امکانات لازم، مکان مورد نظر را جهت باز دید عموم مهیا می نمایند. این امر در اصطلاح به موزه فضای باز مشهور است .
از جمله این موزه ها می توان به تخت جمشید در شیراز و محوطه تاریخی هگمتانه در همدان اشاره نمود. این موزه ها در دیگر کشور ها مانند چین، یونان و برخی از کشور های اورپایی نیز معمول است. در استان خراسان محوطه تاریخ ” بندیان ” در گز که دارای گچ بری های بسیار زیبایی از دوره ساسانیان است و همچنین محوطه تاریخی ” شا یاخ ” نیشابور می توانند مکان مناسبی برای این امر باشند.( جوادی ، 1383 )
-3- 5-4موزه های مردم شناسی :
فرهنگ، آداب و رسوم، اعتقادات، پوشاک و سنن اجتماعی حاکم بر جامعه را نشان می دهند. موزه مردم شناسی تهران و حمام گنجعلی خان کرمان از این نوع هستند.
-4- 5-4کاخ موزه ها :
بنا یا اثر تاریخی هستند که از گذشتگان به دست ما رسیده و بیانگر و ضعیت و نحوه زندگی صاحبان آن است. ممکن است در این بنا اشیای تاریخی و نیز آثار هنری از جمله نقاشی روی دیوار،گچ کاری و …. وجود داشته باشد. کاخ موزه ها معمولا در مراکز حکومتی به وجود می آیند. هدف از تاسیس این موزه ها به نمایش گذاشتن اثر و بنای تاریخی و نیز عبرت آموزی است. مجموعه کاخ های سعد آباد تهران و باغ ملک آباد مشهد از این نوع موزه ها هستند. ( آقایی ، 1382 )
-5- 5-4موزه های هنری :
انواع هنرهای تجسمی و تزیینی که از زیبایی شناسی بالایی برخوردارند، را به نمایش در می آورند و معمولا بازدید کنندگان زیادی نیز دارند. موزه هنرهای زیبا در تهران و موزه هنرهای تزیینی در اصفهان از این نوع هستند.
-6- 5-4موزه علوم و تارخ طبیعی:
تجربه های علمی بر اساس شواهد و وسایل کاری و تاریخی طبیعی که در بر گیرنده گونه های مختلف گیاهی به ویژه جانوان است را به نمایش می گذارند. موزه تاریخی طبیعی اصفهان و موزه علوم و تاریخ طبیعی مشهد از این نوع هستند.
-7- 5-4موزه های محلی یا منطقه ای :
بیانگر و نمودار فرهنگ یک منطقه و یا یک محله خاص هستند و صرفا آثار و اشیای تاریخی همان منطقه را به نمایش می گذارند. موزه شوش، تخت جمشید و موزه توس در خراسان ازاین نوع هستند.
-8- 5-4 موزه های سیار :
برای پیشبرد سریع اهداف فرهنگی و به دلیل عدم امکانات موجود در مناطق و شهرهای محروم شکل می گیرند. این موزه های فرهنگ های گوناگون را در مکان های مختلف در معرض دید عموم می گذارند. اگر به این نوع موزه ها توجه کافی شود، بسیار تاثیر گذار خواهند بود.
-9- 5-4 پارک موزه ها :
به دلیل داشتن ابعاد گوناگون علمی و فرهنگی و جاذبه های تفریحی و آموزشی و نیز تفریحی از اهمیت زیاد برخورد دارند، چرا که مسایل زیستی و طبیعی را از نزدیک برای مردم به نمایش می گذارند. ویژگی مهم این موزه ها این است که عموم مردم می توانند از دیدن آنها بهرمند شوند. در ایران ایجاد پارک موزه سابقه ندارد ولی در کشورهایی مانند چین و کره شمالی مرسوم است.امروزه سعی بر این است که موزه هایی طراحی و ساخته می شوند،از نظر مصرف انرژی اقتصادی و تکنولوژی نگهداری از کلیه سیستمهای مجهز حداکثر استفاده را ببرند.موزه های جدید به نحوی طراحی می شوند که تعداد بیننده بیشتری را بپذیرند و کشش بیشتری را ایجاد کنندوهمین طور توجه را به خود جلب کنند موزه همیشه مرکز فرهنگی و تحقیق بود.ولی اکنون علاوه بر آن مرکز گردهمایی ، یاد گیری فرهنگی _ هنری نیز است.( پیمان ، 1385)
-10- 5-4موزه های نظامی :
روند تاریخی انواع سلاح های نظامی و جنگی را در معرض دید همگان قرار می دهند. این نوع اشیا شامل لباس های نظامی رزمی، اسلحه و دیگر وسایل رزمی نیز هستند.
-11- 5-4موزه های اندیشمندان ( خانه هنرمندان) :
برای ارج نهادن به هنرمندان، نویسندگان، مخترعان و مفاخر جامعه، معمولا” پس از در گذشتشان در خانه شخصیشان پدید می آید و در بر گیرنده وسایل شخصی، وسایل کار و آثار ایشان است. این موزه ها بیشتر د رکشورهای اروپایی مرسوم است.
خانه شکسپیر نویسنده مشهور انگلیسی و ادیسون مخترع برق در امریکا از این نوع است. در ایران هم خانه بزرگ مرد موسیقی ” استاد ابوالحسن صبا ” تبدیل به موزه شده و در برگیرنده تابلوهای نقاشی، تالیفات و اموال شخصی وی است.

– 6-4 معماری موزه :
در ده سال اخیر موزه های بسیاری و البته نوین در دنیا بنا شده موزه های قدیمی نیز مرمت و بازسازی شده است. مجموعه های هنری موزه ها متعدد گردیده و احتیاج به موزه های جداگانه شده است. دیگر موزه ها فقط برای نشان دادن اشیای هنری نیست و به همین جهت موزه های تخصصی مانند موزه ، سینما ، موزیک ، علوم تاریخ و خیلی موزه های تخصصی دیگر بنیان نهاده شده است.جدیداً سعی بر این است که موزه هایی طراحی و ساخته می شوند ، از نظر مصرف انرژی اقتصادی و تکنولوژی نگهداری از کلیه سیستمهای مجهز حداکثر استفاده را ببرند .
نتیجه آنکه یک کار معماری موفق در موزه ترکیب هنر و عملکرد صحیح است . اکنون سالهای طلایی معماری موزه ها در دنیاست . کارهای معماری موزه ها در جهان با تفکر بیشتر و زور آزمایی فکر و اندیشه انجام می گیرد. موزه های جدید به نحوی طراحی می شوند که تعداد بیننده بیشتری را بپذیرند و کشش بیشتری را ایجاد کنند و همین طور توجه بیشتری را به خود جلب کنند موزه همیشه مرکز فرهنگی و تحقیق بود. ولی اکنون علاوه بر آن مرکز گردهمایی ، یاد گیری فرهنگی _ هنری ، مرکز فروش اشیای ساخته و یا چاپ شده موزه ها و همچنین شامل بوتیک ، آمفی تأتر ، رستوران و بکارگیری بیشتر تکنولوژی صوت و تصویر است .بیشتر معماران برای نشان دادن قدرت خلاقه خود علاقمند به طراحی موزه ها هستند .
به خاطر اینکه در طراحی معماری موزه ها امکان نوآوری وخلاقیت هنری بیشتر نسبت به ساختمان های دیگر وجود دارد و ارزش هنر معماری بیشتری را دارد . در معماری جدید موزه ها حجم خارجی موزه اهمیت زیادی دارد و تنها کاربری داخلی آن نیست که مورد توجه قرار می گیرد و مردم نیز غیر از اشیای منوزه ای به معماری آن و معماری داخلی آن هم تنوجه بیشتری پیدا کرده اند.( اعتصامی ، 1364 )
در ایران کمتر ساختمانی برای موزه استفاده شده و اکثر ساختمان موزه ها قبلاً عملکرد دیگری داشته اند که متأسفانه غالباً بدون نظر کار شناسی صحیح موزه ای و بدون کمک گرفتن از تکنولوژی جدید در موزه ها از آنها به صورت فضایی مرده استفاده می شود .

-1- 6-4 نکات حائز اهمیت در طراحی موزه از نگاه ناظر درونی :
دانستن شخصیت موزه و تعریف مستقل آن در شکل دهی کالبدی فضا های موزه موثر است .
عملکرد فضاهای موزه و خلوص این فضاها بطوریکه آسیبی به خوانایی و وضوح اشیاء درون موزه نزند . ابعاد و اندازه های این فضاها با توجه به کاربردهای متنوعی که در زمانهای مختلف دارا می باشند ، می بایستی قابل انعطاف بوده و استانداردهای ویژه در طرح آنها در نظر گرفته شود.
دانستن مشخصات دقیق آثار و اشیاء موزه و روش های خاص نگهداری آنها ، نوع انبار کردن مجموعه ها و روش های مختلف در ارائه مجموعه ها به بازدید کننده ها ضروری است .
توجه به چیدن فضاها با توجه به ارتباط با فضاهای باز ، سلسله مراتب استقرار فضا بر اساس دیاگرام تعریف شده در برنامه موزه و خلق فضاهایی که تصویر درستی از عملکرد موزه در ذهن بگذارند و به پرورش خلاقیت ها کمک کند .طراحی ، تفکیک و تلفیق درست مسیرهای مختلف با در نظر گرفتن خوانایی مسیرها ، احترام به نیازهای روانی انسان ، امکان بازدید بدون آنکه حق دیدار سریع عمومی ، دیدار از همه بخش ها و یا دیدارهای تخصصی را از بازدید کننده سلب کند . مسیر پرسنل ، مسیر اشیاء ، مسیر خدمات و نظافت باید کاملاً تفکیک شوند .نوع سیستم های امنیتی ، مراقبتی و نگهداری در طراحی موزه نقش مهمی دارند ودر نظر گرفتن رشد ، موزه و توسعه های بعدی آن در آینده مورد توجه قرار گیرد.
دانستن نظام موزه