شوند.

  • به روز رسانی دارائی های فرآیند سازمانی

اجزائی از دارائی های فرآیندی سازمانی که ممکن است به روز رسانی شوند به شرح زیر بوده، ولی به این موارد محدود نمی شوند:

در بایگانی های نهایی پروژه، آماده می شوند.

پذیرش اقلام قابل تحویل: خریدار معمولا برای فروشنده از طریق مدیر قانونی تدارکات، گواهی مکتوب رسمی مبنی بر پذیرش یا رد اقلام قابل تحویل صادر می کند. الزامات پذیرش رسمی اقلام قابل تحویل و چگونگی توجه به اقلام قابل تحویل غیر منطبق، معمولا در قرارداد تعریف می شوند.

مستند سازی درس های آموخته شده: درس های آموخته شده که در تجربه شده است و پیشنهادات بهبود فرآیند، باید برای بایگانی پروژه جهت بهبود تدارکات آتی، توسعه داده شوند.

2-24 معنای لغوی ریسک

واژه ریسک ممکن است ریشه عربی داشته باشد یا از واژه های لاتینی ریسکوم ریشه گرفته باشد. واژه یونان ریزا به خطر های قایقرانی بادی در اطراف صخره های کنار دریا اشاره دارد. واژه فرانسوی ریسیکو به معنای ضمنی خطر نکردن  برابر  است با کسب منفعت نکردن اشاره دارد. در زبان انگلیسی کاربرد ریسک در شرایط مختلف، با تفاوت های ظریفی در معنا همراه است که اغلب موجب سوء تعبیر و اشتباه می شود. در سال 1996 کمیته اصطلاح شناسی انجمن بیمه و ریسک آمریکا این تعریف را تایید و تصویب کرده است. ریسک یعنی عدم اطمینان از پیامد حادثه ای که دو احتمال یا بیشتردارد. (سید نقوی، تیموری، 1386)

2-25 مفهوم ریسک

واژه ی رسک بیان کننده ی چند مفهوم کلی زیر است(سید نقوی.تیموری:1386):

1)ریسک به عنوان سبب یا بروز حادثه:در این مفهموم ما به ریسک یا خطر در واقع دلیل ظهور و پیدایش یک رویداد یا حتدثه میباشد.

2) ریسک به عنوان یک احتمال:وقتی از ریسک به وقوع پیوستن  حادثه ای صحبت میشود معمولا مقصود گوینده احتمال یا امکان بروز واقعه مورد نظر می باشد.

3) ریسک به عنوان حدف یا شئ دی معرض حادثه:زمانی که گفته میشود خطری را میخواهیم تحت پوشش بیمه ای قرار دهیم منظور ما چیزی است که موجود قابل مشاهده شدن میباشد.این چیز میتواند یک شئ  یک شخص یا منافعی باشد که در معرض حادثه قرار دارد و ما میخواهیم این شئ یا شخص  و یا سود حاصل از یک فعالیت محافظت نمائیم.

4)ریسک به عنوان خسارت و یا زیان :وقتی میگوییم خطر خاصی را پذیرفته ایم منظور پذیرفتن یک اتش سوزی یا زلزله نیست بلکه خود را در شرایطی قرار داده ایم که خسارت یا زیانی را که احتمال بروز دارد بر عهده گرفته ایم.

2-26 ریسک پروژه

پروژه ها حاوی عناصر استراتژیکی.تکنیکی .اقتصادی و ملی هستند و دست یابی به اهداف  از پیش تعیین شده با فرصت ها و تهدید هایی در رابطه یا عناصر کلیدی  پروژه یعنی زمان هزینه و کیفیت مواجه هستند. ریشه ی این تهویدات و فرصت هارا میتوان در مجموعه ای از شرایط قطهی یا عدم اطمینان جستجو کرد که دارای منشاء های مختلف تکنیکی،مدیریتی،بازرگانی و مسائل داخلی و جارجی باشند.در این راستا تعاریف مختلف از ریسک به صورت زیر انجام میگیرد.

PMIریسک را به زیر تعریف میکند:ریدادی نامطمئن یا موقتی که اگر اتفاق بیفتد،بر اهواف پروژه تاثیر مثبت یا منفی خواهد گذاشت .ریسک دلیلی دارد در صورت اتفاق تجربه ای از آن حاصل خواهد شد(PMBOK20080).

تعاریف بسیار زیاد و متنوعی دیگر از ریسک بعمل آمده است که در ذیل به تعدادی از آن ها اشاره میشود(نقوی،تیموری؛1368)

  • ریسک به عدم اطمینان از ورود خسارت تعریف میشود.
  • عدم اطمینان در مورد خسارات مالی است.
  • ریسک به خطر هایی اشاره دارد که افراد در هر زمان ممکن است به طور عینی در معرض آن قرار گیرد.
  • ریسک به عنوان تفاوت در نتایجی که در یک دوره معین میتوانست رخ دهد تعریف میشود.اگر امکان وقوع یک پیامد وجود داشته باشد ریسک آن صفر است ، امکان وقوع پیشامد را میتوان ریسک نامید.
  • قابل پیشبینی نبودن را میتوان ریسک نامید.

در بالا تعاریف زیاد و متنوعی از ریسک به عمل آمده است اما آنچه در همه ی تعاریف از ریسک مشترک است عبارت است از:

  • کلیه این تعاریف عدم حتمیت یا قطعیت را به ذهن متبادر میسازد .یعنی آنچه را که موجب شک و تردید نسبت به وقوع حوادث نتیجه میگردد، در بر میگیرد.
  • تعاریف به عمل آمده مبین وجود درجات و سطوح مختلف ریسک نیز می باشد در واقع استفاده از واژه هایی چون احتمال،عدم قطعیت پیش بینی دقیق و امکان انحراف ، بیانگر اختلاف در میزان شک و تردید نسبت به نتایج آتی ریسک میباشد.

2-27 رویکرد ها نسبت به ریسک

به طور کلی سه رویکرد جهانی جهانی در رابطه با ریسک وجود دارد.(نقاشی طوس و همکاران؛1388)

1)رویکرد منفی که در آن ریسک به صورت احتمال وقوع و نتایج حاصل از یک واقعه پر خطر و یا شانس وقوع یک واقع نامساعد بیان میشود که  برخی از استاندارد های بریتانیا و کانادا قبل از سال 1990 دارای چنین رویکردی بودند.

2)رویکرد خنثی به ریسک به عنوان شانس وقوع هر چیز که بر اهداف پروژه تاثیر بگذارد  میپردازد و در استاندادر های استرالیا و نیوزیلند به آن پرداخته اند.

3)رویکرد جتمع که کاهش اثرات وقایع منفی بالقوه و استفاده از فرصت ها برای بهبود اهداف مد نظر داشته و استاندارد های ISO10006.PMBOK چنین رویکردی مورد توجه است.

در کلیه ی رویکرد های ریسک اصل بقاء ریسک،به عنوان یک اصل اجتناب ناپذیر مطرح است.پیچیدگی ریسکی از بین نمیرود بلکه منتقل میشود که این انتقال با هزینه همراه است .میتوان گفت با گذر زمان نگرش به ریسک با عبور از درک منفی به درک خنثی رسیده و هم اکنون در مرحله ی درکی جامع قرار دارد(نقاش طوسی و همکاران؛1388)

2-28 طبقه بندی ریسک ها

ریسک هارا می توان به روش های مختلف و به اعتبار عوامل گوناگون طبقه بندی نمود.

  • طبقه بندی ریسک با نگرش مهندسی سیستم را میتوان به صورت زیر تعریف کرد(حشامی سیران ؛1389):
  • ریسک پروژه ای :این ریسک در حقیقت ریسک داخلی بوده و مربوط به مسئولیت های سازمانی پروژه که معمولا در زمره ریسک های قابل کنترل قرار میگیرد.
  • ریسک قانونی:این طبقه از ریسک جزء ریسک های نفوذ کننده از بیرون پروژه است به طوری که در حوزه ورودی خروجی سیستم پروژه قرارا نمیگیرد.نظیر ریسک حوادس طبیعی این نوع ریسک معمولا غیر قابل کنترل است.
  • ریسک کنسرسیوم : این طبقه ریسک در واقع بینابین دو ریسک داخلی و خارجی قرار دارد زیرا از لحاظ محیطی، بیرون پروژه قرارا داشته ولی ارتباط تنگاتنگی با اجزاء درون پروژه دارد این ریسک به حوزه هایی مانند مشتریان ،پیمانکاران و تامین کنندگان مرتبط است.در حقیقت ریسک کنسرسیوم مرتبط با ورودی و خروجی تعریف شده برای سیستم پروژه است.

2-طبقه بندی بر اساس تاثیر گذاری(حشامی سیران؛1389).

  • ریسک مرتبط با موضوع اجرائی ،هدف،کیفیت و امور فنی پروژه:این دسته از ریسک ها سیر تکاملی و اجرای پروژه را تحت تاثیر قرار میدهد.
  • ریسک زمان این ریسک باعث احراف زمانی نقطه ی پایان پروژه از موعد مقرر می شود.اثرات این طبقه از ریسک ،بر هزینه و ریسک های اجرای پروژه اثر مستقیم دارد.
  • ریسک هزینه این باعث انحراف هزینه های پروژه از بودجه کصوب میشود .مسلما ریسک هزینه ارتباط تنگاتنگی با ریسک زمان دارد.
  • ریسک افزایشی:این ریسک ها به نوبه ی خود کم اهمیت هستند . یکن با تجمع آنها ریسک مهمی ایجاد میکنند.
  • ریسک فاجعه انگیز:این طبقه از ریسک ها بطور منفرد دارای اثرات مهمی میباشند شانس رخداد این ریسک ها خیلی پایین و اهمین آنها بالاست.
  • ریسک محیطی،ایمنی و سلامتی:این دسته از ریسگک ها شامل مواردی هستند که باعث تاثیرات زیان آور اجرای پروژه بر محیط میشوند.این نوع از ریسک ها اثرات شدیدی بر زمان و هزینه خواهد داشت.

3- تقسیم ریسک ها به دو دسته ی کلی داخلی و خارجی(ساجدی ،حق نویس؛1386).

1)داخلی:

  • اندازه پروژه
  • پیچیدگی پروژه
  • نوآوری در پروژه
  • سرعت طراحی و ساخت در پروژه
  • محل فیزیکی
  • خارجی
  • تورم جامعه
  • هزینه های دستمزد
  • فراهم بودن نیروی کار
  • شرایط سیاسی
  • آبو هوا
  • طیف محدود تکنولوژی

تقسیم بندی های دیگر از ریسک به شرح زیر میباشد(سید نقوی ،تیموری؛1386):

  • طبقه بندی ریسکها از دیدگاه منشاء حدوث
  • ریسک هایی که اراده ی فرد یا افراد در تحقق آن موثر است.
  • ریسک های ناشی از بی احتباطی ،عدم مهارت یا عدم رعایت مقررات
  • ریسک هایی که اراده یا رفتار فرد در حدوث آنها دخالتی ندارد
  • تقسیم ریسک ها بر نوع تاثیر آنها بر زندگی اشخاص
  • ریسکهایی که جان و سلامت انسان را تهدید میکند . مرگ ، بیماری خطر ناک…
  • ریسک هایی که مال و دارایی انسان را تهدید میکند.سرقت،آتش سوزی ….
  • تقسیم ریسک ها به مالی و غیر مالی
  • ریسک های مالی:
  • ریسک های غیر مالی:این دسته از ریسک ها ، ریسک های مقابل ریسک های مالی می باشند بدین معنی که آثار و نتایج وقوع آنها گرچه ممکن است زیانبار و ناخوشایند باشد اما نمیتوان مبلغی مقطوعی برای جبران خسارات و زیاد های وارد و تعیین نمود.مانند سلب آسایش،افسردگی،دلسردی و…
  • تقسیم ریسکها به حقیقی(خالص)و شرطی(سوداگرانه)
  • یسک حقیقی یا خالص:خطر و ریسک هایی هستند که نتیجه ی آنها برز خسارات است و ثبات وضعیت قبلی و عدم بروز خسارات.
  • ریسک شرطی یا سوداگرانه :ویژگی این دسته از خطر ها آن است که علاوه بر احتمال بروز خسارت و زیان امکان تحصیل مال و منفعتی نیز وجود دارد مانند سرمایه گذاری در یک فعالیت اقتصادی
  • تقسیم ریسک ها به کلی(اساسی) و جزئی(خالص)
  • ریسک های کلی،عام یا اساسی:ریسک های کلی به آن دسته از ریسک ها اطلاق میشود که از عوامل خارج از کنترل انسان ناشی میشود.یعنی هیچ فردی به تنهایی نمیتواند در پیدایش آن موثر باشد و ضمنا آثار این ریسک ها تعداد زیادی از مردم را در بر میگیرد . سیل ،زلزله، بیکاری ،شورش
  • ریسک های جرعی:در مقابل خطر ها و ریسک های کلی،ریسکهایی وجوددارند ک رفتار فردی هم در پیدایش و هم در دامنه تاثیرات آنتها نقش موثری دارد. علت بروز این خطر ها بیشتر جنبه ی فردی داشته و حوزه اثر آن ها بر یک و چند فرد خاص و معدود میشود.سرقت وسیله ی نقلیه ،و صدمات ناشی از کار و …
  • تقسیم ریسک ها به ذهنی و عینی
  • ریسک های ذهنی:ریسک ذهنی ریسکی است که صرفا در عالم فرض و ذهن قابل برسی است و در عالم خارج بروز نمیکند.ترس از قبول مسولیت ،جبهه گری و مخالفت با دگرگونی در موسسه
  • ریسک های عینی: در مقابل ریسک های ذهنی قرار دارند و آن خطری است که در عالم خارج امکان تحقق داشته و معولا موجب بروز ضرر و زیان میگردد.
  • تقسیم ریسک ها به ایستا و پویا
  • ریسک های ایستا : ریسک هایی هستند که اگر هیچ تغییری در شرایط رخ ندهد باز احتمال وقوع آن ها وجود دارد.مانند خسارات ناشی از تصادف
  • ریسک های پویا : ریسک ایی هستند که از امکان پویا ناشی میشوند این ریسک ها در اثر تییر در شرایط اقتصادی ،مانند تغییر در سطح قیمت ها ، سلیقه مصرف کنندگان… به وجد می آیند و معمولا در مدت کل جامع را منتفع می نمایند.
  • تقسیم ریسک ها به سیستماتیک و غیر سیستماتیک
  • ریسک سیستماتیک ریسک اجتناب ناپذیر ست و تمام فعالیت بنگاه را تحت تاثیر قرار میدهد.
  • ریسک غیر سیستماتیک ریسک هایی هستند که میتوان آن را حذف و یا کاهش داد.

16-1-2 تعاریف مختلف از مدیریت ریسک پروژه

  • PMIمدیریت ریسک را به صورت زیر تعریف میکند(PMBOK2008)

و به منظور بیشینه نمودن نتایج و وقایع وکمینه نمودن احتمال وقوع یا اثر پیامد های ناگوار بر اهواف پروژه است.

  • فرایند و تلاش برنامه ریزی شده در جهت شناخت ،ارزیابی و کاهش توضیع صحیح ریسک های یک پروژه(رضایی فر و همکاران:1384)

2-29 روش شناسایی در مدیریت ریسک

مدیریت ریسک در حدود سال 1950 تبدیل به یکی از اجزاع مدیریت پروژه شد که به دنبال روش های GERTوPERTدر مدیریت و کنترل پروژه پدید آمد.استاندارد های مدیریت پروژه را به طور کلی می توان به دو دسته گروه نمود.1-استاندارد هایی که توسط شازمان های غیر دولتی ارائه می شوند ، از قبیل PRAM،PAMP،SHMPU،IPMA،IOS،PMBOK  2-استاندارد هایی که