ی شود؛قبل ازآنکه قسمت پایینی پابه کاملاًکشیده درآیدوپاشنه ی آن آماده ی تماس بازمین شود،ران دروضعیت تقریباًموازی قرارمی گیرد.وقتی پادرموقع برگشت بایک وضعیت خمیده به جلوحرکت کند،تلاش دونده به گونه ای محافظ کارانه خواهدبود.
-دونده بایدحرکات جانبی پاراحفظ کندتانیروهادرصفحه ی سهمی(جلوی-عقبی)حفظ شوند.
-برای ادامه دویدن،ابتدابایدپاشنه وسپس پنجه بازمین تماس حاصل کند،یاتماس بازمین تقریباًباکف پاانجام گیرد.
-دونده بایدقراردادن پنجه هابه طرف داخل،سطح اتکاءخودراکاهش دهد.
-پای اتکاءدونده درلحظه ی تماس بازمین وتحمل وزن بدن بایددرمفصل زانو خم شود.
-به منظورافزایش طول گام هابایدحرکت دست وپای مخالف بهترشودوچرخش تنه افزایش یابد.همچنین تنه بادکمی به جلوخم شود.
-دست هابایدضمن داشتن یک زاویه 90درجه درمفصل آرنج،درجهت مخالف پاهابه جلووعقب حرکت کنند.
تغییرات رشدی دردویدن
تغییرات کیفی درالگوی دویدن،همراه بارشدکودکان(افزایش اندازه،قدرت وهماهنگی بدن)زمینه های پیشرفت کمی،نظیرافزایش سرعت دویدن .زمان پریدن رافراهم می آورد.تحقیقات متعدددردانشگاه ویسکانس درموردکودکان5/1تا10ساله درتأییداین مطلب(بیک1996،کلوز1959،دیتمر1962).بنابراین می توان پیشرفت هردوبعدفرایندونتیجه عملکرددویدن همزمان بارشداطفال،انتظارداشت.این پیشرفتها(برای مثال افزایش سرعت)تاجوانی ادامه خواهدداشت.همه ی کودکان به پیشرفت ممکن درالگوی دویدن دست نمی یابند.اغلب نوجوانان شکل دویدن خودرااصلاح می کنند،لذامشاهده ی ویژگی های غیرمؤثراین الگوی بنیادی به ویژه تمایل پنجه هابه بیرون بدن حرکت جانبی دستهاوگام های محدوددرسنین نوجوانی غیرمعمول نیست.شایداین ویژگی های غیرمؤثرالگوی دویدن نشانه ی عدم وجودتعادل اسکلتی وعضلانی درسنین نوجوانی باشد.بنابراین سن کودک به تنهایی اجرای شکل کامل وپیشرفته ی مهارت دویدن راتضمین نمی کند.هردوگروه نوجوان وبزرگسالان ممکن است ویزگی های غیرمؤثرالگوی دویدن راداراباشند.
مهارت های بنیادی راه رفتن ودویدن،الگوهای متقارن هستند.هریک ازپاهادارای یک سیکل(دوره)استکجداشدن پنجه پااززمین،حرکت پرتابی،ضربه ی پاشنه به زمین،پای اتکاء،وبرگشت به نقطه ی اول یعنی جداشدن پنجه پااززمین.درهرنقطه ای ازسیکل مذکورپای دیگردرنیمه ی اول راه همان نقطه قراردارد.این پدیده به عنوان مرحله50درصدی نامیده می شود.هریک ازپاهاحرکت مشابهی رادرطول یک سیکل ودرزمان های مختلف انجام میدهد.دردنباله ی همین مبحث به موضوع پیرامون سایر مهارت های جابه جایی می پردازیم،مقایسه زمانی مرحله ی50درصدی درالگوی راه رفتن ودویدن جالب خواهدبود.
مشاهده ی الگوهای دویدن نیزمانندراه رفتن درتمام سنین به درک بهترازمشخصات برجسته ی این مهارت می انجامد.به این ترتیب همانندالگوی بنیادی راه رفتن،دویدن رانیز می توان ازجهت های مختلف پهلو،مقابل یاپشت مشاهده کردوهرجنبه ویژه ی آن رادریک زمان موردتوجه قرارداد.

بهبودهای انتخاب شده از الگوی دویدن
بررسی گسترده الگوهای دویدن آشکار می سازد که هر چرخه دویدن شامل سه مرحله می شود. مرحله اتکا- مرحله پرواز- و مرحله برگشت(بازیافت). بازوها نیز نقش مهمی بازی می کنند.
مرحله اتکاء ومرحله پرواز
در مرحله اتکاء همان طور که پا فشار وارد می کند تا بدن را به جلو برند- در حین این که مرکز ثقل شتاب می گیرد شاق-ضربه پای زننده را جذب می کند (وزن) بدن را تحمل می کند و حرکت به جلو را حفظ می کند. یک دونده بی تجربه ضربه پا را با تمام کف پا اجرا می کند. همان طور که شکل دویدن بهبود می یابد دونده تمایل می یابد که با قسمت نزدیک تر به سینه پا با زمین تماس پیدا کند. داده هایی که فورتنی (1983) جمع آوری کرد از این یافته حمایت می کند. در تحقیق وی قوزک پای اتکای آزمودنی های 2 ساله در هنگام تماس با زمین زاویه ای اندکی کمتر از 90 درجه داشت در عوض آزمودنی های 4 تا 6 ساله او در هنگام تماس پا با زمین با وضعیت پلنتار فلکشن(که انگشتان به طرف زمین متمایل می شوند) زاویه 98 درجه به خود گرفت.
در ابتدا دونده بی تجربه به دلیل این که نمی تواند به طور موثری از پای رانش استفاده کند قادر نیست بدن را با فاصله قابل توجهی به هوا پرتاب کند. روند رشدی فزاینده پای رانش مستلزم درگیر شدن بیشتر لگن خاصره زانو و قوزک پا(مچ پا) میباشد تا اکستنشن کامل جهت تولید حداکثر رانش فراهم شود. این افزایش اکستنشن در اجزای پای رانش(راهنما) با افزایش سن مشهود تر می شود. این امر در تحقیق فورتنی(1983)به طور ویزه ای آشکار می باشد وی افزایش درجه اکستنشن زانوی اتکا را در کودکان 2ساله (67/33 درجه) 4ساله(25/19 درجه) و 6 ساله (20/15 درجه) مشاهده کرد. او همچنین در کل دوره های روندهای مشابهی را در ارتباط با اکستنشن هر دو مفصل قوزک(مچ) و لگن گزارش کرد.
مرحله بازگشت(بازیافت)
همین که بدن با اکستنشن شدید پای اتکا به هوا پرتاب شود پای اتکا وارد مرحله بازیافت می شود. پایی که به عقب پرتاب شده بود باید به سرعت به جلو بیاید تا عمل خود را در یک چرخه دویدن دیگر تکرار کند. برای چگونگی جلو آمدن پای بازیافت روندهای رشدی آشکاری وجود دارد.
دونده مجرب به گونه ای زانو را خم می کند که شانه پای بازیافت به باسن خیلی نزدیک می شود تا جایی که با آنها تماس پیدا کند. سپس زانو و ران به جلو تاب می خورند تا جایی که با آنها تماس پیدا کند. سپس زانو و ران به جلو تاب می خورند تا جایی که ران عملا موازی با سطح دویدن باشد. این وضعیت ران معمولا باعث می شود پای اتکایی که از سطح اتکا جدا می شود به (نیروی) گشتاور دست یابد. وقتی بدن در هوا می باشد زانوی پای جلویی خم می شود پس به این پا اجازه می دهد تا به طرف سطح دویدن پایین بیاید. دونده مجرب پای خود را آن قدر دور از مرکز ثقل قرار نمی دهد که اثر ترمز ایجاد کند.
در مقابل دونده بی تجربه به آن درجه از فلکشن زانو که برای نزدیک شدن پاشنه به باسن کافی است دست نمی یابد. به همین صورت فلکشن ناکافی مفصل ران مانع از تشکیل زاویه قائم بین راه و تنه می شود. در واقع دونده فاقد تجربه به دلیل این فلکشن ناکافی در مفصل زانو و ران مکررا پیش پا می خورد زیرا در طول مرحله بازیافت بین پا و زمین فضای مشخصی وجود ندارد. غالبا دونده بی تجربه در طول تاب خوردن پای بازیافت به طرف جلو به چرخش داخلی یا خارجی انگشتان روی می آورد تا فاصله مشخص بین پا و زمین را به طور کافی ایجاد کند. (گریگوری پاینه- ایساکس 2002)
بعضی از محققانی که سرعت دویدن را به طور عینی در کودکان قبل از دبستان مورد بررسی و اندازه گیری قرار داده اند معتقدند که شکل دویدن کودکان در این دوره تقریبا نامنظم است. ضمنا مواردی مشاهده شده است که دوی سرعت برای کودکان این دوره بی معنی است. البته در این دوره سرعت دویدن بتدریج افزایش می یابد به طوری که در پنج سالگی کودک به معنی سرعت پی برده و شکل قابل قبولی از دویدن را کسب می کند.
در رابطه با شکلهای تکاملی دویدن تحقیقات مختلفی انجام شده است که در ذیل به مرور بعضی از آنها می پردازیم:
کلوز توسعه مهارت دویدن را در 6 کودک 5/1 تا 5 سالع که بدقت انتخاب شده بودند بررسی کرد. نتایج تحقیق وی نشان داد که همزمان با زیا شدن سن کودکان سرعت دویدن- طول گامها- و زمان معلق بودن افزایش میابد. در تحقیق دراز مدت دیگری برای مشخص کردن مراحل تکاملی دویدن تغییرات تکاملی به شکل مراحل مجزا مورد بررسی قرار گرفت در این تحقیق دراز مدت که 150 کودک 5/1 تا 8 ساله شرکت داشتند چهار مرحله مجزای تکاملی شناسایی شد.
مرحله اول- دستها به حالت دفاعی در ارتفاع شانه ها قرار دارند. طول گامها کوتاه و به اندازه عرض شانه هاست. پاها با تمام کف به طور همزمان با زمین تماس میگیرند خم شدن مفصل زانو در هر یک از پاها بسیار کم است و نتیجتا پاها نزدیک به زمین حرکت می کنند.
مرحله دوم- ارتفاع دستها کمتر میشود. طول گامها نسبتا بیشتر می شود تماس پا با زمین هنوز با تمام کف پا به طور همزمان صورت می گیرد. خمیدگی مفصل زانو کمی بیشتر از مرحله قبل است.
مرحله سوم- از دستها به اندازه دو مرحله قبل در حفظ تعادل بدن استفاده نمیشود و آنها کنار بدن در سطح پایینتری قرار می گیرند تمامی پاها با زمین به شکل ضربه پاشنه (پاشنه –پنجه) صورت میگیرد طول گامها افزایش میابد و زاویه مفصل زانوی پای متحرک ممکن است به 90 درجه برسد.
مرحله چهارم- دستها در کنار بدن به شکل عکس العملی در خلاف جهت حرکت پای موافق خود حرکت می کنند. تماس پا با زمین به شکل ضربه پاشنه (پاشنه- پنجه) انجام می گیرد. به منظور حفظ تعادل پای متحرک هنگام تماس با زمین در مفصل زانو کمی خم می شود.
تحقیق مهم دیگری در شکل تکاملی مسیر حرکت مرکز ثقل بدن هنگام دویدن انجام گرفت.
در این تحقیق شکل دویدن 12 پسر دبستانی که نسبتا خوب می دویدند به مدت یکسال از کلاسهای اول سوم و پنجم تا کلاسهای دوم چهارم و ششم مورد بررسی قرار گرفت. در پایان تحقیق معلوم شد که مرکز ثقل آنان هنگام دویدن با فشار پای اتکا به زمین به بالا حرکت می کند. حرکت روبه بالای مرکز ثقل آنان هنگام دویدن پنجه پای اتکا اندکی ادامه می یابد و به محض تماس پای متحرک با زمین و شروع حرکت جلو برنده به طرف جلو و پایین متمایل می شود. در مجموع حرکت ثقل تمام دوندگان مسیری موجی شکل دارد. با زیاد شدن سن کودکان و افزایش سرعت دویدن جست و خیز کمتری در گامهای آنان مشاهده شد.
با آنکه تعداد کودکان شرکت کننده در هر سه تحقیق فوق بسیار اندک بود ولی طوری انتخاب شده بودند که نماینده دامنه سنی وسیعی باشند. به این ترتیب تغییرات فیزیکی مرکز ثقل هنگام دویدن در یک طیف وسیعتری بررسی شد.

مراحل تکاملی شناخته شده در مهارت دویدن به طور خلاصه به شرح زیر است
1-افزلیش طول گامها در نتیجه افزایش سرعت دویدن
2-کاهش نسبی حرکت عمودی بدن در فضا
3-افزایش زمان معلق بودن در فضا
4-افزایش مقدار باز شدن مفصل زانوی پای اتکا
5-کاهش تدریجی فاصله میان پاشنه پای متحرک با باسن قبل از شروع عمل تاب خوردن
6-افزایش ارتفاع زانوی پای متحرک در پایان عمل تاب خوردن ران
7-کاهش نسبی فاصله مرکز ثقل با محل تماس پای متحرک با زمین
بطور خلاصه موارد زیر لازمه اجرای شکل پیشرفته دویدن هستند:
1-در تمام طول گامها تنه متمایل به جلوست.
2-هر یک از دستها پس از طی مسیری منحنی شکل و طلانی در صفحه ای مایل و عمود به صفحه عرضی بدن در جهت پای مخالف حرکت می کند.
3-باز شدن مفاصل ران زانو و مچ پای اتکای بدن را به سمت جلو بالا و بالاخره به حالت معلق در فضا می کشاند.
4-با شروع حرکت پای متحرک به جلو و بالا رفتن سریع زانوی آن پاشنه به باسن نزدیک می شود.
5-پای متحرک که در شروع حرکت به سمت عقب می رود پس از پایان حرکت در وضعیت متحرک با تمام کف و در محلی زیر مرکز ثقل بدن به زمین فرود می آید.
6-پای متحرک پس از تماس با زمین در مفاصل زانو کمی خم می شود. (هی وود – لافری)
الگوی دویدن به طور گسترده توسط تعدادی از محققان مطالعه شده است ( روبرتون 1985- روبرتون و هالورسون 1984- سیفلد 1972- ویک استروم 1983) توالی رشد چهار مرحله روبرتون که به صورت فرضیه مطرح شده بود در قالب سه مرحله جمع آوری شده است
توالی رشدی دویدن
1.دویدن
الف- مرحله مقدماتی
.تاب خوردن پا کوتاه و محدود است.
2.گام برداشتن به صورت خشک و بدون انعطاف و نامساوی است.
.مرحله پرواز قابل ملاحظه و مشاهده نیست.
4.پای اتکا کاملا باز نیست.
5.تاب خوردن دستها به صورت خشک و محدود بوده و زاویه مفصل آرنج متغییر است.
6.دستها تمایل به تاب خوردن به بیرون در سطح افقی را دارند.